Present Perfect'i tek başına öğrenmek nispeten kolaydır. Past Simple'ı tek başına öğrenmek de öyle. Ama ikisini aynı anda, doğru zamanda doğru yapıyı seçerek kullanmak, Türkçe konuşan bir öğrencinin A2 seviyesindeki en büyük engelidir. Çünkü Türkçede ikisi için de aynı geçmiş zaman eki kullanılır: 'gittim'. İngilizcede ise aynı cümle bazen 'I went', bazen 'I have been' olur; hangisinin doğru olduğu ancak bağlamı dikkatli okuyarak anlaşılır. Neyse ki bağlam rastgele değil: cümlede duran zaman ifadesi ('yesterday', 'in 2020', 'so far') çoğu durumda seçimi tek başına belirler.
Kuralı tek bir soruya indirgemek
Aslında kararın tamamı tek bir soruda saklı: cümlede belirli bir geçmiş zaman ifadesi var mı? Yani 'yesterday', 'last week', 'in 2020', 'two days ago', 'when I was young' gibi bir ifade cümlede geçiyor veya zihnen ima ediliyor mu?
Evet ise Past Simple kullanılır. Olay belirli bir zamanda yaşandı, bitti, kapandı. Şimdi ile bir ilişkisi yok.
Hayır ise, ama bir şekilde şu ana dokunuyorsa, Present Perfect kullanılır. Ya bir deneyim anlatılıyor ('hayatta bir kez yaptım'), ya yakın bir geçmişten söz ediliyor ('az önce bitti'), ya da geçmişte başlayıp hâlâ süren bir durum var ('on yıldır birbirimizi tanıyoruz').
Bu tek soru seçimlerin çoğunu tek başına çözer. Çözmediği durumlar için aşağıda ikinci bir soru var: eylemin şu anla bağı hâlâ sürüyor mu?
Tetikleyici kelimeler
Cümlede aşağıdaki kelimelerden biri geçtiğinde tercihin büyük ölçüde belli olur. Her iki listeyi de tanımak hızlı karar vermeyi kolaylaştırır.
| Past Simple'ı çağıran | Present Perfect'i çağıran |
|---|---|
| yesterday | just |
| last week / month / year | already |
| in 2020, in July | yet (olumsuz ve soru) |
| two days ago, five minutes ago | ever / never |
| when I was young | for + süre, hâlâ sürüyorsa (for 3 years) |
| at that time | since + zaman (since 2010) |
| on Monday | so far, up to now |
| the other day | recently, lately |
Past Simple'ı çağıran
yesterday
Present Perfect'i çağıran
just
Past Simple'ı çağıran
last week / month / year
Present Perfect'i çağıran
already
Past Simple'ı çağıran
in 2020, in July
Present Perfect'i çağıran
yet (olumsuz ve soru)
Past Simple'ı çağıran
two days ago, five minutes ago
Present Perfect'i çağıran
ever / never
Past Simple'ı çağıran
when I was young
Present Perfect'i çağıran
for + süre, hâlâ sürüyorsa (for 3 years)
Past Simple'ı çağıran
at that time
Present Perfect'i çağıran
since + zaman (since 2010)
Past Simple'ı çağıran
on Monday
Present Perfect'i çağıran
so far, up to now
Past Simple'ı çağıran
the other day
Present Perfect'i çağıran
recently, lately
Aynı olay, farklı zaman bağlamı
Bir olay iki farklı şekilde anlatılabilir. Seçim, olayın ne zaman olduğunun önemli olup olmamasına bağlıdır. Aynı cümleleri yan yana görmek kafadaki sınırı kesinleştirir.
Present Perfect
Ne zaman olduğu önemsiz veya belirsiz. Şimdiyle bağı var.
I have been to Paris.
Paris'e gittim.
Hayat deneyimi, zaman önemsiz.
She has lost her phone.
Telefonunu kaybetti.
Şu an hâlâ yok.
We have lived here for five years.
Beş yıldır burada yaşıyoruz.
Hâlâ burada.
Have you eaten sushi before?
Hiç sushi yedin mi?
Deneyim sorgusu.
Past Simple
Zaman belli. Artık kapanmış bir olay.
I went to Paris in 2019.
2019'da Paris'e gittim.
Belirli yıl verildi.
She lost her phone yesterday.
Telefonunu dün kaybetti.
Belirli gün.
We lived there five years ago.
Beş yıl önce orada yaşadık.
Artık değil, bitti.
Did you eat sushi last night?
Dün gece sushi yedin mi?
Belirli zamandaki olay.
just / already / yet ile Present Perfect
I have just finished my homework.
Ödevimi az önce bitirdim.
just → az önce oldu, zaman verilmiyor.
She has already eaten breakfast.
Kahvaltısını çoktan yaptı.
already → beklenenden önce oldu.
I haven't finished the book yet.
Kitabı henüz bitirmedim.
yet → olumsuz ve soruda, cümlenin sonunda.
Şimdi sen dene: belirli zaman ifadesi yok
1 / 3
I ___ this movie three times. It's my favorite.
Zaman ifadesi varsa ne olur?
Cümlede belirli bir geçmiş zaman ifadesi bulunduğunda seçim tartışmaya kapalıdır: Past Simple kullanılır. Present Perfect bu tür ifadelerle çalışmaz çünkü doğası gereği belirsiz bir zaman ister.
'Yesterday', 'last week', 'in 2020', 'two days ago', 'when I was a child' gibi tüm ifadeler Past Simple'ı zorunlu kılar. Türk öğrencilerin bu noktadaki en sık hatası: 'I have seen her yesterday' gibi bir cümle kurmak. Doğrusu 'I saw her yesterday'dir. 'Yesterday' zamanı net belirlediği için Present Perfect'in aradığı belirsizlik ortadan kalkar.
Belirli zaman ifadesi varsa Past Simple
I saw Laura yesterday at the café.
Dün kafede Laura'yı gördüm.
yesterday → Past Simple zorunlu.
We bought this house in 2018.
Bu evi 2018'de aldık.
in 2018 → Past Simple.
She called me two hours ago.
Beni iki saat önce aradı.
ago → Past Simple.
When I was in high school, I studied French.
Lisedeyken Fransızca çalıştım.
when I was in high school → Past Simple.
Şimdi sen dene: belirli zaman ifadesi var
1 / 3
We ___ to that restaurant last Friday.
İlişki şimdi hâlâ var mı?
Belirli zaman ifadesi olmayan cümlelerde bile bazen kararsız kalırsın. O zaman ikinci soru devreye girer: eylemin etkisi şu an da sürüyor mu?
'For three years' ifadesi iki farklı anlam taşıyabilir. 'I have worked here for three years' (Present Perfect) dediğinde üç yıldır burada çalışıyorsun ve hâlâ buradasın. 'I worked there for three years' (Past Simple) dediğinde ise üç yıl orada çalıştın, artık orada değilsin.
Yani aynı süre ifadesi, iki farklı zaman ile iki farklı hikâye anlatır. Bu fark özellikle iş deneyimi, yaşadığın yerler ve uzun süreli ilişkiler anlatılırken çok sık karşına çıkar.
for / since ile süregelen vs bitmiş
I have lived in Izmir for six years.
Altı yıldır İzmir'de yaşıyorum.
Hâlâ İzmir'de. Present Perfect.
I lived in Izmir for six years, then I moved to Ankara.
İzmir'de altı yıl yaşadım, sonra Ankara'ya taşındım.
Artık İzmir'de değilim. Past Simple.
She has been married since 2015.
2015'ten beri evli.
Hâlâ evli. Present Perfect.
She was married from 2015 to 2020.
2015-2020 arası evliydi.
Artık evli değil. Past Simple.
How long have you lived in Izmir?
Ne zamandır İzmir'de yaşıyorsun?
Süre sorusu, hâlâ orada → Present Perfect.
How long did you live in Izmir?
İzmir'de ne kadar yaşadın?
Artık orada değil → Past Simple.
Şimdi sen dene: karışık
1 / 3
I ___ this book two weeks ago, and now I ___ it three times.
Sık yapılan hatalar
Belirli zamanla Present Perfect kullanmak
Yanlış kullanım: I have seen her yesterday.
Doğru kullanım: I saw her yesterday.
'Yesterday' bitmiş, belirli bir geçmiş zamanı işaretler ve Present Perfect'in belirsizlik ilkesiyle çelişir. yesterday, last week, in 2019, two days ago gibi bitmiş bir zamanı gösteren ifade varsa Past Simple kullanılır.
Deneyim için Past Simple kullanmak
Yanlış kullanım: Did you ever try Japanese food?
Doğru kullanım: Have you ever tried Japanese food?
Hayat boyu deneyim soruluyor, belirli bir zamandan bahsedilmiyor. 'Ever' + Present Perfect doğru yapıdır. 'Did you try Japanese food at the festival?' bambaşka bir sorudur ve belirli zamandaki tek olayı sorar. Not: Amerikan İngilizcesinde konuşma dilinde 'Did you ever try...?' de duyulur; yaygın ve güvenli biçim Present Perfect'tir.
Süregelen durumda Present Simple kullanmak
Yanlış kullanım: I live in Bursa for ten years.
Doğru kullanım: I have lived in Bursa for ten years.
Türkçede 'on yıldır Bursa'da yaşıyorum' şimdiki zamanla (-yor) kurulduğu için öğrenciler Present Simple'a kayar; İngilizcede geçmişte başlayıp hâlâ süren durum Present Perfect ister. Bir süre ifadesi gördüğünde kendine şunu sor: 'Şimdi de orada mıyım?' Cevap hayırsa cümle Past Simple olur: 'I lived in Bursa for ten years.'
Hızlı karar adımları
- Adım 1Cümlede yesterday, last, ago, in 2020 gibi belirli zaman ifadesi var mı? Varsa Past Simple.
- Adım 2Yoksa ever, never, just, already, yet, since var mı? Varsa Present Perfect. 'for' tek başına karar vermez: süre hâlâ sürüyorsa Present Perfect, bittiyse Past Simple — 'for' görürsen Adım 3'e geç.
- Adım 3İkisi de yoksa: eylemin etkisi şu ana uzanıyor mu? Evet → Present Perfect. Hayır → Past Simple.
- Not'When' ile başlayan sorular her zaman Past Simple ister: 'When did you buy this car?' Doğru değil: 'When have you bought this car?' Çünkü 'when' zaten belirli bir zamanı sorar.
Özet
- Belirli geçmiş zaman ifadesi (yesterday, ago, in 2020) varsa: Past Simple.
- Deneyim dili (ever, never) veya yakın geçmiş (just, already, yet) varsa: Present Perfect.
- for + süregelen durum: Present Perfect, for + bitmiş dönem: Past Simple. 'since' ise her zaman Present Perfect ister ('since 2015'); bitmiş bir dönem 'from 2015 to 2020' gibi anlatılır.
- Aynı süre farklı zamanla iki farklı hikâye anlatır. 'I have lived here for 5 years' (hâlâ buradayım), 'I lived there for 5 years' (artık değilim).
- En sık hata: belirli zamanla Present Perfect kullanmak. 'I have seen her yesterday' her zaman yanlış.