Passive Voice (edilgen yapı), cümlenin vurgusunu değiştirir. Aktif cümlede eylemi yapan kişi öne çıkarken, pasif cümlede eylemin uğradığı nesne öne geçer. 'The thief stole the car' aktiftir; hırsız öne çıkıyor. 'The car was stolen' pasiftir; araba öne geçiyor, hırsızın kim olduğu belki önemli değil. Bu yapı haber dilinde, akademik metinlerde, süreç anlatımında ve günlük hayatta çok sık karşına çıkar. Türk öğrencileri iki nokta zorlar: her zamanın pasif biçimini doğru kurmak ve nerede gerektiğini fark etmek.
Ne zaman kullanılır?
Passive Voice dört ana durumda devreye girer. İlki, eylemi yapanın bilinmediği veya önemsiz olduğu durumlar. 'My bike was stolen last night' dediğinde kimin çaldığını bilmiyorsun; asıl mesele bisikletin çalınmış olması. 'The window was broken' da aynı mantıkta; kırandan çok kırılmış olan pencereye odaklanıyor.
İkincisi, genel gerçekler ve süreçler. 'Coffee is grown in Brazil' dediğinde belirli bir üreticiden söz etmiyorsun; genel bir gerçek anlatıyorsun. Yemek tarifleri, fabrika üretim süreçleri, bilimsel açıklamalar bu yapıyı yoğun kullanır.
Üçüncüsü, haber ve formal dil. Gazetelerde, resmî duyurularda ve raporlarda pasif yapı sıkça kullanılır çünkü eylemi yapan değil, olayın kendisi ön plandadır. 'Three people were arrested yesterday' gibi cümleler haber dilinin tipik örneğidir.
Dördüncüsü, nezaket ve mesafe. Özellikle eleştiri yaparken veya suç atfederken aktif yerine pasif yapı kullanmak cümleyi yumuşatır. 'You made a mistake' yerine 'A mistake was made' demek hem daha nazik hem daha mesafelidir.
Dört ana kullanım
My wallet was stolençalındı on the bus.
Cüzdanım otobüste çalındı.
Eylemi yapan (fail) bilinmiyor.
Olives are grownyetiştirilir in the Aegean region.
Zeytin Ege Bölgesi'nde yetiştirilir.
Genel gerçek, süreç.
The suspect was arrestedtutuklandı at the airport.
Şüpheli havalimanında tutuklandı.
Haber dili.
Mistakes were madeyapıldı during the project.
Proje sırasında hatalar yapıldı.
Nezaket, kimseyi doğrudan suçlamıyor.
Temel yapı
Subject + be (zamana göre çekilir) + V3 (past participle)
Pasif yapı iki parçadan oluşur: yardımcı fiil 'be' ve ana fiilin üçüncü hâli (V3). 'be' cümlenin zamanına göre çekilir (is / are / was / were / has been vb.). Ana fiil hiç değişmez, her zaman V3 olur. 'by + fail' (fail = eylemi yapan) eklenmesi isteğe bağlıdır, faili vurgulamak istediğinde kullanılır.
Olumlu, olumsuz, soru (Present Simple Passive)
Pasif cümlenin üç formu yardımcı fiilin konumuna göre değişir. Aşağıda en temel hâl olan Present Simple Passive gösteriliyor. Aynı mantık tüm zamanlarda geçerlidir: sadece 'be' fiili zamana göre çekilir.
Olumlu
Subject + am / is / are + V3
Özneye göre 'am / is / are' seç. Ana fiil her zaman V3 formunda kalır. Düzenli fiilde V3 = -ed (cleaned, painted), düzensiz fiilde V3 ayrı bir formdur (made, stolen, taken).
The house is cleaned every week.
Ev her hafta temizlenir.
English is spokenkonuşulur in many countries.
Birçok ülkede İngilizce konuşulur.
These products are madeyapılır, üretilir in Türkiye.
Bu ürünler Türkiye'de üretilir.
Olumsuz
Subject + am / is / are + not + V3
'be' fiilinin arkasına 'not' eklenir. Günlük kullanımda 'isn't' ve 'aren't' olarak kısaltılır.
This room isn't used anymore.
Bu oda artık kullanılmıyor.
Letters aren't delivereddağıtılır, teslim edilir on Sundays.
Pazarları mektup dağıtılmaz.
Credit cards aren't acceptedkabul edilir here.
Burada kredi kartı kabul edilmiyor.
Soru
Am / Is / Are + subject + V3?
'be' fiili öne alınır. Wh-sorularında soru kelimesi en başa geçer: 'How is it made?'
Is the meeting held every Monday?
Toplantı her pazartesi mi yapılıyor?
Are these books printedbasılır, basılıyor in Istanbul?
Bu kitaplar İstanbul'da mı basılıyor?
How is cheese made?
Peynir nasıl yapılır?
Wh-sorusu.
Şimdi sen dene: temel yapı
1 / 3
The windows ___ every month.
Zamanlara göre pasif biçimler
Pasif yapı her zamanda kurulabilir. Mantık hep aynı kalır: 'be' fiili zamana göre çekilir, ana fiil V3 olarak kalır. Tabloda en sık kullanılan zamanların pasif biçimleri aktif karşılıkları ile gösteriliyor. Sürerlik zamanlarında 'be' iki kez görünür: am / is / are + being + V3 ('The office is being cleaned') ve was / were + being + V3. Perfect zamanlarda ise 'has / have / had + been + V3' olur.
Aktif vs Pasif: zaman dönüşümü
| Zaman | Aktif | Pasif |
|---|---|---|
| Present Simple | They clean the office. | The office is cleaned. |
| Present Continuous | They are cleaning the office. | The office is being cleaned. |
| Past Simple | They cleaned the office. | The office was cleaned. |
| Past Continuous | They were cleaning the office. | The office was being cleaned. |
| Present Perfect | They have cleaned the office. | The office has been cleaned. |
| Past Perfect | They had cleaned the office. | The office had been cleaned. |
| Will Future | They will clean the office. | The office will be cleaned. |
| Going to Future | They are going to clean the office. | The office is going to be cleaned. |
| Modal (can) | They can clean the office. | The office can be cleaned. |
Zaman
Present Simple
Aktif
They clean the office.
Pasif
The office is cleaned.
Zaman
Present Continuous
Aktif
They are cleaning the office.
Pasif
The office is being cleaned.
Zaman
Past Simple
Aktif
They cleaned the office.
Pasif
The office was cleaned.
Zaman
Past Continuous
Aktif
They were cleaning the office.
Pasif
The office was being cleaned.
Zaman
Present Perfect
Aktif
They have cleaned the office.
Pasif
The office has been cleaned.
Zaman
Past Perfect
Aktif
They had cleaned the office.
Pasif
The office had been cleaned.
Zaman
Will Future
Aktif
They will clean the office.
Pasif
The office will be cleaned.
Zaman
Going to Future
Aktif
They are going to clean the office.
Pasif
The office is going to be cleaned.
Zaman
Modal (can)
Aktif
They can clean the office.
Pasif
The office can be cleaned.
by + fail: ne zaman kullanılır?
Pasif cümlede faili (eylemi yapanı) belirtmek zorunlu değildir. Ama bazen fail de önemlidir. Bu durumda cümle sonuna 'by + fail' eklenir.
Fail yeni bir bilgiyse veya özel bir kişi/kurumsa 'by' kullan: 'The novel was written by Orhan Pamuk' cümlesinde yazar kim olduğu önemli bir bilgi. 'The building was designed by a famous architect' cümlesinde mimar vurgulanıyor.
Fail belirsizse, genel 'insanlar' anlamındaysa veya zaten biliniyorsa 'by' kullanma: 'English is spoken here' cümlesinde 'by people' gereksiz. 'The road is being repaired' cümlesinde 'by workers' kendinden belli.
Pratik kural: 'by' ekleyeceğin bilgi gerçekten yeni ve önemli olmalı. Değilse cümle yalın pasif olarak kalsın.
by ile ve by olmadan
Hamlet was written by Shakespeare.
Hamlet, Shakespeare tarafından yazıldı.
Yazar kritik bilgi, by kullanıldı.
English is spoken in Canada.
Kanada'da İngilizce konuşulur.
Kim konuşuyor belli, by gereksiz.
My phone was repairedtamir edildi yesterday.
Telefonum dün tamir edildi.
Kimin tamir ettiği önemsiz.
The painting was destroyedyok edildi by the fire.
Tablo yangında yok edildi.
Neden (yangın) vurgulanıyor.
Şimdi sen dene: by kullanımı
1 / 3
The manager didn't submit the report; it was submitted ___ last Friday.
Aktif → Pasif dönüşümü
Bir aktif cümleyi pasife çevirmek için üç adım yeterlidir. Birinci adım: aktif cümlenin nesnesini al, pasif cümlenin öznesi yap. 'She wrote the book' cümlesinde nesne 'the book'. Pasif özne olur.
İkinci adım: yardımcı fiil 'be'yi aktif cümlenin zamanına göre çek. Bizim örnekte Past Simple olduğu için 'was'. Ana fiili V3 yap: write → written.
Üçüncü adım: eski özneyi (faili) 'by' ile cümle sonuna al. 'The book was written by her.' Fail önemsizse bu üçüncü adımı atla ve cümleyi yalın bırak: 'The book was written.'
Dikkat: sadece nesne alan (geçişli) fiiller pasif olabilir. 'Die' veya 'happen' gibi geçişsiz fiillerin pasifi yoktur.
Dönüşüm örnekleri
Aktif: They built the bridge in 2010.
Köprüyü 2010'da inşa ettiler.
Pasif: The bridge was builtinşa edildi in 2010.
Köprü 2010'da inşa edildi.
Fail önemsiz, 'by them' eklenmedi.
Aktif: The committee has approved the proposal.
Komite teklifi onayladı.
Pasif: The proposal has been approvedonaylandı by the committee.
Teklif komite tarafından onaylandı.
Fail (komite) vurgulanıyor, 'by' kaldı.
Aktif vs Pasif: aynı olay, farklı vurgu
Aynı olay iki şekilde anlatılabilir. Seçim, olayın hangi parçasını öne çıkarmak istediğine bağlıdır.
Aktif
Faili (eylemi yapanı) öne çıkarır.
A dog bit the postman.
Bir köpek postacıyı ısırdı.
The company will announce the results.
Şirket sonuçları duyuracak.
They are building a new school.
Yeni bir okul inşa ediyorlar.
Pasif
Nesneyi veya eylemi öne çıkarır, fail geri planda.
The postman was bittenısırıldı by a dog.
Postacı bir köpek tarafından ısırıldı.
The results will be announcedduyurulacak.
Sonuçlar duyurulacak.
A new school is being built.
Yeni bir okul inşa ediliyor.
Şimdi sen dene: zaman tespiti
1 / 3
The letters ___ yesterday morning.
Modal passive: must be, should be, can be
Modal fiillerle pasif yapı da sıkça kullanılır. Yapı basittir: modal + be + V3. 'It must be finished by Friday' (Cuma'ya kadar bitirilmeli). 'This report should be submitted today' (Bu rapor bugün teslim edilmeli). 'The door can be opened with this key' (Kapı bu anahtarla açılabilir).
Modal passive özellikle kurallar, zorunluluklar, tavsiyeler ve olasılıklar anlatırken çok doğal durur. Tabelalar, talimat kılavuzları ve iş yazışmaları bu yapının yoğun kullanıldığı alanlardır.
Modal passive örnekleri
This form must be completeddoldurulmalı in capital letters.
Bu form büyük harflerle doldurulmalı.
must be + V3: zorunluluk.
Chocolate should not be givenverilmemeli to dogs.
Köpeklere çikolata verilmemeli.
should not be + V3: tavsiye.
Your password can be changeddeğiştirilebilir in the settings.
Şifren ayarlardan değiştirilebilir.
can be + V3: olanak.
The ticket may be refundediade edilebilir within 24 hours.
Bilet 24 saat içinde iade edilebilir.
may be + V3: olasılık.
Sık yapılan hatalar
V3 yerine yalın fiil kullanmak
Yanlış kullanım: The window was break by the wind.
Doğru kullanım: The window was broken by the wind.
Pasif yapıda ana fiil her zaman V3 olmalı, yalın hâli değil. 'Break' yalın, 'broke' V2, 'broken' V3. Düzensiz fiillerin V3 biçimini bilmeden pasif cümle kurulamaz.
'be' yardımcı fiilini atlamak
Yanlış kullanım: The letters sent yesterday.
Doğru kullanım: The letters were sent yesterday.
Pasif yapı mutlaka 'be' fiilini ister (is / are / was / were / been). Sadece V3 yeterli değildir. 'The letters sent' cümlesi ne pasif ne aktif, eksik bir yapıdır. Doğrusu 'The letters were sent'.
Geçişsiz fiili pasife çevirmeye çalışmak
Yanlış kullanım: The accident was happened yesterday.
Doğru kullanım: The accident happened yesterday.
'Happen' nesne almayan (geçişsiz) bir fiildir, yani pasif hâli yoktur. Aynı kural 'die', 'arrive', 'exist', 'occur' gibi fiiller için de geçerli. Bunlar zaten aktif formda kullanılır; pasifleri yoktur.
'be born' kalıbında 'be'yi atlamak
Yanlış kullanım: I born in Izmir in 1998.
Doğru kullanım: I was born in Izmir in 1998.
Türkçede 'doğmak' etken bir fiildir, İngilizcede ise her zaman pasiftir: be born. Doğum geçmişte olduğu için 'was / were born' kullanılır: 'She was born in Ankara.' 'I born' ya da 'I am born' yanlıştır.
Pasif kullanma ipuçları
- KullanFaili bilmiyorsan, önemsizse, herkes biliyorsa veya vurgulanmak istenen eylemin kendisi ya da nesne ise.
- KullanmaFail gerçekten önemliyse ya da cümle uzayıp karmaşıklaşıyorsa kullanma. Günlük konuşmada aşırı pasif yapay durur.
- Çok sıkHaber dili, akademik yazı, süreç anlatımı, talimat, tarif, iş yazışmaları.
Özet
- Yapı: subject + be (zamana göre) + V3. 'be' zamanı taşır, ana fiil hep V3.
- Dört ana kullanım: fail bilinmiyor/önemsiz, genel gerçekler ve süreçler, formal/haber dili, nezaket ve mesafe.
- by + fail isteğe bağlı. Sadece fail gerçekten yeni/önemli bilgiyse eklenir.
- Aktif → pasif dönüşümü: nesne özne olur, be çekilir, ana fiil V3, fail 'by' ile sonda.
- Modal passive: modal + be + V3. must be, should be, can be yapıları.
- Geçişsiz fiiller (happen, die, arrive) pasife çevrilemez.