İngilizce Dinleme Nasıl Geliştirilir? Üç Aşamalı Yöntem ve Gölge Tekrar

Kitapta okuyunca anladığın bir cümleyi dinleyince anlamamak çok yaygın bir durum. Bunun nedeni, okumakla dinlemenin farklı işlemesi. Okurken her sözcüğü görürsün ve istediğin kadar beklersin. Dinlerken ise konuşmacı seni beklemez ve sözcükler birbirine bağlanarak gelir.

Bu zorluk, doğru kayıtla ve planlı çalışınca azalıyor. Bu yazıda önce neden anlamadığını bulacaksın. Sonra aynı kayıtla uygulayacağın üç aşamalı bir yöntem ve haftalık bir plan göreceksin.

Dinlediğini neden anlamıyorsun?

Dinlediğini anlamamanın birkaç ayrı nedeni var. Hangisinin seni zorladığını bilirsen ona göre çalışırsın.

1. Sözcükleri bilmiyorsun. Kayıtta bilmediğin sözcük çoksa ne kadar dinlersen dinle anlaman sınırlı kalır. Bir araştırmada, sözcüklerin %95'ini bilen öğrenciler kısa anlatıları büyük ölçüde anladı. Sözcüklerin %90'ını bilenlerde ise sonuçlar kişiden kişiye çok değişti (van Zeeland ve Schmitt, 2013).
2. Sözcüğü biliyorsun ama sesini tanımıyorsun. Bir sözcüğü yazılı hâliyle öğrendiysen, söylenişini duyduğunda tanımayabilirsin. Bu çok sık olur, çünkü İngilizcede yazılış ile okunuş birbirinden farklı olabiliyor.
3. Sözcükler birbirine bağlanıyor. Konuşurken sözcükler tek tek söylenmez. "What do you want to do?" cümlesi hızlı konuşmada "Whaddaya wanna do?" gibi duyulur. Bu bağlanmayı tanımazsan bildiğin sözcükleri de kaçırırsın.
4. Konuşmacı hızlı. Bir cümleyi çözmeye çalışırken bir sonraki cümle başlamış olur. Kafanda Türkçeye çevirmeye çalışırsan bu sorun büyür.
5. Her sözcüğü yakalamaya çalışıyorsun. Bilmediğin bir sözcükte takılıp kalırsan arkasından gelen cümleleri de kaçırırsın. Gerçek hayatta ana fikri anlamak çoğu zaman yeterli.

İlk neden kelime çalışmasıyla çözülür. Diğerleri dinleme çalışmasıyla azalır. Nation'ın hesabına göre gündelik konuşmayı yardımsız anlamak için yaklaşık 6.000-7.000 sözcük ailesi bilmek gerekiyor (Nation, 2006). Sözcük ailesi, bir sözcük ve ondan türeyenler demek: work, worker, working gibi. Bu sayıya ulaşmadan da dinleyebilirsin. Yeter ki dinlediğin kaydı seviyene göre seç.

Seviyene uygun kaydı nasıl seçersin?

Önce doğru kaydı seçmen gerekiyor. Çok kolay bir kayıt sana yeni bir şey öğretmez. Çok zor bir kayıtta da yalnızca ses duyarsın. Seçerken şu ölçüyü kullan.

• Kaydın ilk dakikasını metinsiz dinle.
• Konunun ne olduğunu ve kabaca ne anlatıldığını söyleyebiliyorsan kayıt sana uygun.
• Hiçbir şey anlamadıysan daha yavaş, daha kısa ya da daha tanıdık bir konuda bir kayıt seç.
• Her şeyi rahatça anladıysan bir üst seviyeye geç.

Kayıt uzunluğu da önemli. Üç aşamalı yöntem için 1-3 dakikalık bir kayıt yeterli. Uzun bir bölümü baştan sona çalışmak yerine ondan kısa bir parça seç.

vodid'de 74 konuda 484 dinleme parçası var. Her parçayı İngiliz ya da Amerikan aksanıyla dinleyebilirsin.

Üç aşamalı dinleme yöntemi

Aynı kaydı üç kez, her seferinde farklı bir amaçla dinle. Bir kayıt için toplam 15-20 dakika ayırman yeterli.

1. Metinsiz dinle ve ana fikri yakala. Kaydı durdurmadan bir ya da iki kez dinle. Kim konuşuyor, ne hakkında konuşuyor, ne oldu? Bu soruların cevabını bir iki cümleyle yaz. Bu aşamada bilmediğin sözcüklere takılma.
2. Metinle dinle ve kaçırdığın yerleri bul. Şimdi kaydı metinle birlikte dinle. Duyunca anlamadığın ama metinde görünce anladığın yerlerin altını çiz. Her biri için nedenini not et: sözcüğü bilmiyor muydun, sesini mi tanımadın, yoksa sözcükler birbirine mi bağlandı? Bilmediğin sözcükleri kelime listene ekle.
3. Konuşmacıyla birlikte söyle ve son kez metinsiz dinle. Altını çizdiğin cümleleri birkaç kez dinleyip konuşmacıyla aynı anda tekrar et. Sonra kaydı baştan sona bir kez daha metinsiz dinle. İlk dinleyişe göre ne kadar fazla anladığını gör.

İkinci aşamada metni takip etmek kolay değil. Konuşmacı hızlıysa nerede olduğunu kaybedebilirsin. vodid'in dinleme bölümünde metin, sen dinlerken kelime kelime takip edilir. Hangi sözcüğün söylendiğini ekranda görürsün.

Gölge tekrar (shadowing) nasıl yapılır?

Gölge tekrarda konuşmacıyı dinlerken söylediklerini onunla neredeyse aynı anda tekrar edersin. Konuşmacının bir iki sözcük gerisinden gelirsin. İngilizcede bu yönteme shadowing deniyor. Amaç, sesleri ve sözcüklerin birbirine nasıl bağlandığını hem duymaya hem de söylemeye alışmak.

Japonya'da 43 üniversite öğrencisiyle yapılan bir çalışmada öğrenciler dokuz ders boyunca gölge tekrar yaptı. İki seviyedeki öğrencilerin de sesleri ayırt etme becerisi gelişti. Dinleme sınavındaki puanı artan ise yalnız alt seviyedeki öğrenciler oldu (Hamada, 2016). Yani dinlemede yeni başlıyorsan gölge tekrar sana daha çok yarayabilir.

Şu adımlarla uygula:

1. Kısa bir kayıt seç. Daha önce dinlediğin ve büyük kısmını anladığın 1-2 dakikalık bir kayıt olsun.
2. Önce yalnız dinle. Kaydı bir kez dinle ve ne anlatıldığını anla.
3. Metinle birlikte mırıldan. Metne bakarak konuşmacıyla aynı anda alçak sesle söyle. Takıldığın yerde durma, devam et.
4. Metinsiz gölge tekrar yap. Metni kapat. Konuşmacıyı bir iki sözcük geriden takip ederek yüksek sesle söyle. Vurguyu ve tonlamayı da taklit et.
5. Kendini kaydet. Bir cümleyi kendi sesinle kaydet ve konuşmacıyla karşılaştır. Farklı duyduğun sesleri yeniden çalış.

İlk denemelerde geride kalman normal. Aynı kaydı birkaç gün üst üste çalışırsan konuşmacıya yetişmeye başlarsın. Günde 5-10 dakika gölge tekrar yeterli bir başlangıç.

Dizi mi, podcast mi?

İkisi de işe yarar ama farklı işler görür. Hangisini seçeceğin, o gün ne çalışmak istediğine bağlı.

Uzunluklar genel bir tahmin. Seçtiğin içeriğe göre değişir.

Bir öneri: yöntemle çalışacağın zaman kısa bir kayıt seç. Keyif için dinleyeceğin zaman dizi ya da podcast seç. Dizi izlerken Türkçe yerine İngilizce altyazı aç. Böylece duyduğun sesi yazılı hâliyle eşleştirirsin. Altyazısız izlemeyi, ana fikri altyazıyla rahat takip edebildiğinde dene.

Haftalık dinleme planı

Aşağıdaki plan günde yaklaşık 20 dakika ayırabilenler için. Daha az vaktin varsa her güne tek iş koy.

Haftada iki yeni kaydı derinlemesine çalışırsın ve bir kez de keyif için uzun dinleme yaparsın. Ay sonunda ilk haftanın kaydını yeniden metinsiz dinle. Ne kadar fazla anladığını görmek ilerlemeni somut olarak gösterir.

Dinlemeyi diğer becerilerle birlikte nasıl planlayacağını Evde İngilizce Çalışma Programı yazısında bulabilirsin.

Sık sorulanlar

Kaynaklar

1. van Zeeland, H. ve Schmitt, N. (2013). Lexical coverage in L1 and L2 listening comprehension: The same or different from reading comprehension? Applied Linguistics, 34(4), 457-479. doi.org/10.1093/applin/ams074
2. Nation, I. S. P. (2006). How large a vocabulary is needed for reading and listening? The Canadian Modern Language Review, 63(1), 59-82. doi.org/10.3138/cmlr.63.1.59
3. Hamada, Y. (2016). Shadowing: Who benefits and how? Uncovering a booming EFL teaching technique for listening comprehension. Language Teaching Research, 20(1), 35-52. doi.org/10.1177/1362168815597504