Advanced Hypothetical Structures

Gerçek dışı bir cümlede iki parça vardır: koşul (gerçekleşmemiş olan) ve sonuç (bu yüzden gerçekleşmemiş olan). İngilizce sonuç tarafını hemen hemen hep aynı biçimde kurar: 'would / could / might (+ have + V3)'. Değişen şey koşul tarafıdır. Dört yeri var:

1. if-cümlesinde (tanıdık biçim): 'If I had known, I would have called.' 2. if düşer, yardımcı fiil öne gelir (devrik koşul): 'Had I known, I would have called.' 3. koşul bir isim öbeğine sıkışır: 'But for your warning, I would have signed it.' 4. koşul sonuç tarafına taşınır: 'I didn't know; otherwise I would have called.'

Dördü de aynı anlamı taşır; aralarındaki fark üsluptur. Devrik biçim ve 'but for' ailesi resmî yazıya, rapora, hukuk ve akademi diline aittir; 'otherwise' her yerde doğaldır.

Beşinci bir alan daha var ve teknik olarak koşul değil: 'it's high time', 'as if', 'suppose', 'wish'. Bunlar da geçmiş biçim kullanır ama zamandan söz etmezler. İngilizcede geçmiş biçim = uzaklık işareti; uzaklık bazen zamanda ('yesterday'), bazen gerçeklikte ('ama öyle değil') olur. C1'de ölçülen şey ikinci uzaklıktır.

'If'i sil, yardımcı fiili öznenin önüne al. Kalan cümle koşul cümlesi olarak okunur.

Had + özne + V3: geçmişe dair gerçek dışı koşul. 'If the auditor had noticed the error' → 'Had the auditor noticed the error'.

Were + özne (+ to V1): şimdiki/genel gerçek dışı koşul. 'If I were you' → 'Were I you'. Dikkat: burada 'was' değil her zaman were kullanılır, özne tekil olsa bile.

Should + özne + V1: gerçek dışı DEĞİL. Olasılığı düşük ama gerçek bir koşul anlatır; karşılığı 'if ... happen to ...'. Dikkat: 'in case' bunun eşdeğeri değildir; o önlem bildirir ('Take an umbrella in case it rains'). Koşul anlamı taşıyan biçim 'in case of + isim'dir ('In case of fire, use the stairs'). 'Should you need any assistance, please call reception' = 'If you (happen to) need any assistance...'. Bu yüzden ana cümlesinde 'would' değil emir kipi, 'will', 'can' gibi gerçek zamanlar bulunur. Resmî yazışmanın imzasıdır.

Devrik biçimin tek zor tarafı olumsuz kuruluştur: kısaltma yapılmaz. 'not' özneden SONRA gelir ve ayrı yazılır.

'Were the board to reject the proposal, we would have to start again.' Anlamı 'If the board rejected the proposal' ile aynıdır; farkı üsluptur: olayı daha uzak ve daha resmî gösterir. Rapor ve hukuk metninin tipik biçimidir.

'If'li hâli de vardır ve o da resmîdir: 'If the board were to reject the proposal...'. İkisi arasındaki seçim yalnız devrikleme kararıdır.

Pasif kurulabilir: 'Were the contract to be terminated early, both parties would forfeit the deposit.'

Dikkat: bu kalıp gelecekteki bir olasılığı anlatır, geçmişi anlatmaz. Geçmiş için 'had + V3' devriğine geçilir.

Bazen koşul bir cümle değil tek bir şeydir: senin yardımın, bir gecikme, o mektup. O zaman koşul bütünüyle bir isim öbeğine sıkışır.

but for + isim: 'olmasaydı'. Yalnız gerçek dışı cümlelerde kullanılır ve ana cümlede mutlaka 'would / could / might' bulunur. 'But for your help, I would have failed.'

without + isim: aynı işi görür, daha nötr ve konuşmada da doğaldır. 'Without your help, I would have failed.'

were it not for + isim (şimdiki/genel duruma dair): 'Were it not for the subsidy, the service would already have closed.' 'If it were not for' ile aynı.

had it not been for + isim (geçmiş bir olaya dair): 'Had it not been for the delay, we would have caught the connection.' 'If it had not been for' ile aynı.

Seçim zaman referansına göre yapılır: geçmişte tek bir olay ise 'had it not been for', süregelen bir durum ise 'were it not for'. 'But for' ve 'without' ikisinde de çalışır; zamanı ana cümledeki 'would' / 'would have' belirler.

Bazen koşulu hiç kurmazsın; gerçeği söylersin, sonra 'aksi hâlde ne olurdu'yu eklersin. 'Otherwise' ve 'or else' o 'aksi hâlde'dir ve kendinden önce gelen cümlenin tersini koşul olarak paketler.

'She left a note; otherwise we would never have found the key.' = 'If she hadn't left a note, we would never have found the key.' Koşul cümlesi yok, ama koşul orada.

otherwise hem gerçek dışı hem gerçek cümlede çalışır: 'Write it down; otherwise you'll forget' (gerçek uyarı) / 'He must have called ahead; otherwise they wouldn't have kept the table' (gerçek dışı çıkarım).

or else daha konuşma dili ve daha tehdide yakındır: 'You'd better leave now, or else you'll miss the last train.'

Noktalama: 'otherwise' bir bağlaç (and, but gibi) değil, cümle bağlayıcı bir zarftır. Nokta ya da noktalı virgülden sonra gelir; iki cümleyi tek başına virgülle bağlayamaz.

Bu grup teknik olarak koşul değildir ama aynı makineyi kullanır: gerçek olmayanı geçmiş biçimle işaretlemek. Türkçe konuşan için en kaygan bölge burasıdır, çünkü Türkçede bu işaret yoktur: 'artık yatsan iyi olur' cümlesinde geçmiş yoktur.

it's (high / about) time + past: şimdiye dair bir şikâyet, olması gerekeni yapmıyorsun. 'It's high time you went to bed' = hâlâ yatmadın ve yatmalıydın. 'It's time you go' YANLIŞ. ('It's time to go' başka bir kalıptır ve doğrudur; orada özne yoktur.)

as if / as though + past: gerçek dışı benzetme. 'He talks as if he owned the place' = sahibi değil. Eğer benzetme gerçekten mümkünse şimdiki zaman da kullanılabilir: 'It looks as if it's going to rain' (gerçekten yağabilir). Karar senin: gerçek dışıysa geçmiş biçim, olasıysa şimdiki. Bir uyarı: bu kararı ana fiil şimdiki zamandayken verirsin. Ana fiil geçmişteyse biçim zaten bir adım geridedir; orada 'as if + past' gerçek bir olasılık da olabilir: 'He looked as if he was ill' (gerçekten hasta olabilir), 'She came in as though she had been running' (gerçekten koşmuş olabilir).

suppose / supposing / imagine / what if + past: varsayım açıcısı, genelde soruyla biter. 'Suppose you lost your passport abroad — what would you do?' 'What if' aynı işi görür ve dördü içinde konuşma diline en yakın olanıdır; tek başına bir soru cümlesi kurar: 'What if the strike lasted another week? How would the kitchens cope?' Hepsinde zaman referansını biçim belirler: gerçekten olabilecek bir durum için present simple ('What if it rains tomorrow?': uzaklık yok, ana cümle 'will' alır), gerçek dışı ya da uzak varsayım için past simple, geçmişe dair varsayım için past perfect. 'What if the storm had arrived on a market day?'

wish / if only + past: pişmanlık ve keşke. İkisi aynı biçimi alır, fark yalnız şiddettedir: 'if only' daha vurgulu ve duygusaldır, çoğu zaman kendi başına bir cümle olarak durur ('If only I had asked!'), 'I wish' ise nötr ve daha yaygındır. Ayrıntısı ayrı bir konudur (aşağıdaki bağlantı), ama ikisi de aynı uzaklık kuralına uyar.

would rather + özne + past (başkasının davranışına dair tercih): 'I'd rather you didn't mention it.' Özne değişmiyorsa geçmiş biçim yoktur: 'I'd rather not mention it.' Geçmişte olmuş bir davranışa dair tercih için bir adım geriye gidilir: 'I'd rather you hadn't mentioned it at the meeting.'

provided (that) / providing (that): 'şu şartla ki'. Sözleşme ve kural dilinde yaygın; koşulu bir taahhüt gibi sunar.

as long as / so long as: 'olduğu sürece'. Aynı anlamı taşır ama süreklilik vurgusu vardır ve konuşmada çok daha doğaldır.

on condition that (en resmîsi ve en bağlayıcısı): verilen bir izin karşılığında konulan şart. 'She was released on condition that she surrendered her passport.'

given that (koşul değil KABUL): karşı tarafın zaten bildiği bir olgudan hareket eder, Türkçedeki 'madem ki'. Bu yüzden ardından çoğunlukla present ya da present perfect gelir, gerçek dışı biçim gelmez.

İlk üçü gerçek koşul kurduğu için gelecekten söz ederken bile present zaman alır: 'provided that the payment arrives on Monday' — 'will arrive' değil.