İngilizce Düşünmek: Kafanda Çeviri Yapmayı Bırakmanın Yolları

İngilizce konuşurken önce cümleyi Türkçe kurup sonra çeviriyor olabilirsin. Bu, konuşmanı yavaşlatır. Kelime sırası da iki dilde farklı olduğu için çevrilen cümle çoğu zaman garip çıkar.

Dil geliştikçe çeviri kendiliğinden azalır. Aşağıdaki alıştırmalar bu süreçte İngilizceyle daha sık karşılaşmanı sağlar. Bu yazıda önce neden çeviri yaptığımızı, sonra çeviriyi azaltan yedi alıştırmayı ve bir haftalık mini planı bulacaksın.

Neden önce Türkçe düşünürüz?

Araştırmacılar Kroll ve Stewart 1994'te bunu açıklayan bir model önerdi. Modele göre ana dilin kelimeleri anlamlarına doğrudan bağlı. Yeni öğrendiğin dilin kelimeleri ise önce ana dildeki karşılıklarına bağlanıyor (Kroll ve Stewart, 1994; Kroll ve arkadaşları, 2010).

Yani "window" kelimesini ilk öğrendiğinde zihnin önce "pencere"yi bulur, anlama oradan ulaşır. İngilizce güçlendikçe "window" ile pencere kavramı arasındaki doğrudan bağ güçlenir.

Model sonraki yıllarda tartışıldı. Kroll ve arkadaşları 2010'da yeni araştırmalar yüzünden modelin bazı yönlerinin düzeltilmesi gerektiğini kabul etti. Ama yeni kelimelerin anlama nasıl bağlandığı ve dili öğrenme geçmişinin bunu nasıl etkilediği sorularının hâlâ geçerli olduğunu savundu. Senin için anlamı şu: çeviri yapıyorsan bir şeyi yanlış yapmıyorsun. Muhtemelen o kelimelerle henüz yeterince karşılaşmadın.

Karşılaştıkça ve kullandıkça doğrudan bağ güçlenir. Aşağıdaki alıştırmaların hepsi bu yüzden aynı şeyi yapıyor: İngilizce kelimeyi doğrudan bir nesneye, bir duruma ya da bir göreve bağlıyor.

Çeviriyi azaltan yedi alıştırma

Hepsini aynı anda yapmana gerek yok. İlk üçüyle başla, rahatladıkça diğerlerini ekle.

1. Etrafındaki nesneleri adlandır. Odaya bak ve gördüğün beş nesneyi içinden İngilizce söyle: "lamp, curtain, charger, mug, shelf". Bilmediğin birini telefonuna not al ve akşam bak. Bu alıştırma kelimeyi doğrudan nesneye bağlar.
2. Yaptığını kendine anlat. Çay demlerken, yürürken ya da masanı toplarken içinden ne yaptığını söyle: "I'm putting the kettle on. Now I'm looking for a clean cup." Basit cümleler yeter. Amaç, Türkçe cümleyi beklemeden İngilizce cümle kurmak.
3. Kalıp öbekleri bütün olarak öğren. "It depends on…" ya da "I'm not sure, but…" gibi öbekleri tek parça olarak ezberle. Bir öbek hazır olduğunda cümleyi Türkçeden kurmana gerek kalmaz. Aşağıda 12 öbek var.
4. Bilmediğin kelimenin etrafından dolaş. Konuşurken bir kelime aklına gelmezse Türkçesini düşünmek yerine onu İngilizce anlat: "the thing you use to open a bottle". Bu beceri konuşmayı durdurmadan devam etmeni sağlar.
5. Küçük planlarını İngilizce yap. Alışveriş listeni, günün yapılacaklarını ya da takvim notlarını İngilizce yaz: "buy milk, call the dentist, finish the report". Her gün aynı işleri yaptığın için aynı kelimeler sık tekrar edilir.
6. Günü üç cümleyle özetle. Yatmadan önce o günü üç cümleyle yaz ya da söyle. Önce Türkçe düşünüp çevirmemeye çalış. Bildiğin kelimelerle kurabildiğin en basit cümleyi kur.
7. Kelime kartına Türkçe yerine örnek cümle yaz. Kelimeyi ilk öğrendiğinde Türkçe karşılığını bilmek faydalı. İkinci tekrardan itibaren kartın arkasına İngilizce bir örnek cümle ya da kısa bir tanım ekle. Kelimeyi bir bağlamla birlikte hatırlarsın.

Bu alıştırmalar ilk günlerde yavaş gelecek. Bir cümleyi kurmak için birkaç saniye durman normal. Hız, tekrar ettikçe gelir.

Ezberlemeye değer 12 kalıp öbek

Kalıp öbekler, birlikte kullanılan ve tek parça gibi öğrenilen kelime gruplarıdır. Boers ve arkadaşları 2006'da İngilizce okuyan 32 üniversite öğrencisiyle bir deney yaptı. 22 saatlik derste bu öbeklere dikkati çekilen 17 öğrenci, sonraki sözlü görüşmede daha yetkin bulundu. Görüşmeyi değerlendirenler hangi öğrencinin hangi grupta olduğunu bilmiyordu. Görüşmelerde sayılan öbek sayısı da yetkinlik puanlarıyla uyumluydu.

Küçük bir araştırma olduğu için sonucu genel bir kural gibi okuma. Yine de öbek öğrenmenin konuşmaya katkı sağlayabileceğini gösteriyor. Aşağıdaki öbekleri günlük konuşmada sık kullanabilirsin:

Dikkat: "I'm used to", "I'm looking forward to", "Would you mind" ve "How about" öbeklerinden sonra fiil gelirse -ing alır.

Her öbeği kendi hayatından bir cümleyle yaz ve birkaç gün içinde bir kez sesli kullan. vodid'de bu öbekleri Kelimelerim'e ekleyebilirsin. Kelimeleri akılda tutmanın genel yöntemi için İngilizce Kelime Nasıl Ezberlenir? Aralıklı Tekrar ve Günde 15 Dakikalık Plan yazısına bakabilirsin.

Günde 15 dakikalık haftalık plan

Bu plan normal çalışmana eklenir. Her gün 15 dakika ayır. Bazı alıştırmaları günün içine dağıtabilirsin.

Bir haftanın sonunda 9 yeni öbek öğrenmiş ve her gün en az bir kez İngilizce cümle kurmuş olursun. İkinci hafta yeni öbeklerle aynı planı tekrar et.

Bu alıştırmaları sesli yapmaya başladığında konuşma pratiğine de geçmiş olursun. Tek başına yapabileceğin konuşma yöntemlerini İngilizce Konuşma Pratiği Nasıl Yapılır? Evde Tek Başına Uygulayabileceğin Yöntemler yazısında bulabilirsin.

Çeviri ne zaman işe yarar?

Çeviriyi tamamen yasaklamana gerek yok. Bazı durumlarda en hızlı yol hâlâ Türkçe karşılık.

• Yeni bir kelimeyle ilk karşılaşmada. Türkçe karşılığını görmek anlamı hemen verir. Sonraki tekrarlarda örnek cümleye geç.
• İki dilde farklı işleyen yapılarda. Örneğin Present Perfect Türkçeye bağlama göre farklı çevrilir. "I have finished" "Bitirdim" demek. "I have lived here for two years" ise "İki yıldır burada yaşıyorum" demek. İki dili karşılaştırmak bu farkı görmeni kolaylaştırır.
• Okuduğunu kontrol ederken. Zor bir paragrafı anlayıp anlamadığından emin değilsen kısa bir Türkçe özet çıkarmak işe yarar.

Hedef, çeviriyi gerektiğinde kullanıp gerekmediğinde atlayabilmek. Çok dinleyip okudukça bu da kendiliğinden kolaylaşır. vodid'in dinleme bölümünde dinlerken metni kelime kelime takip edebilirsin. Böylece duyduğun kelimeyi aynı anda yazılı olarak da görürsün.

Sık sorulanlar

Kaynaklar

1. Kroll, J. F., van Hell, J. G., Tokowicz, N. ve Green, D. W. (2010). The Revised Hierarchical Model: A critical review and assessment. Bilingualism: Language and Cognition, 13(3), 373-381. doi.org/10.1017/S136672891000009X
2. Kroll, J. F. ve Stewart, E. (1994). Category interference in translation and picture naming: Evidence for asymmetric connections between bilingual memory representations. Journal of Memory and Language, 33(2), 149-174. doi.org/10.1006/jmla.1994.1008
3. Boers, F., Eyckmans, J., Kappel, J., Stengers, H. ve Demecheleer, M. (2006). Formulaic sequences and perceived oral proficiency: Putting a Lexical Approach to the test. Language Teaching Research, 10(3), 245-261. doi.org/10.1191/1362168806lr195oa