İngilizce Okuma Nasıl Geliştirilir? Seviyene Göre Kitap ve Metin Seçimi

Sevdiğin bir romanın İngilizce aslıyla başlamak cazip gelebilir. Ama ilk sayfada 15 kelimeye sözlükten bakman gerekiyorsa o metin şimdilik sana göre zor. Önce seviyene uygun bir metin seçmen gerekiyor.

Bu yazıda bir metnin sana uygun olup olmadığını nasıl ölçeceğini, iki farklı okuma türünü ve seviyene göre ne okuyabileceğini anlattık. Sonda her gün 20 dakikalık bir okuma planı var.

Metin seviyene uygun mu?

Bir metni anlaman, içindeki kelimelerin ne kadarını bildiğine bağlı. Araştırmacılar buna "metin kapsamı" diyor. Hu ve Nation (2000), aynı hikâyeyi bilinen kelime oranı farklı dört biçimde öğrencilere okuttu. Kelimelerin %80'ini bilenlerden hiçbiri hikâyeyi yeterince anlamadı. %90 ve %95'te de yeterince anlayanlar küçük bir azınlıktı. Yazarlar, okurların çoğunun metni yeterince anlaması için yaklaşık %98 kapsam gerektiğini hesapladı.

Sonraki bir çalışma 8 ülkeden 661 kişiyle bu ilişkiyi yeniden ölçtü (Schmitt, Jiang ve Grabe, 2011). Bilinen kelime oranı arttıkça anlama da düzenli olarak arttı. Anlamanın belli bir oranda birden sıçradığı bir eşik görülmedi. Yazarlar yine de %98'in akademik metinler için daha makul bir hedef olduğu sonucuna vardı. Bu yazıda %98'i rahat okuma için bir hedef olarak kullanıyoruz.

Bunu bir metne uygulamak kolay. Okumak istediğin metinden 100 kelimelik bir bölüm seç ve bilmediğin kelimeleri say.

Oranlar Hu ve Nation (2000) ile Schmitt ve arkadaşlarının (2011) bulgularına dayanıyor. Satırlardaki öneriler bizim. Özel isimleri bilinmeyen kelime sayma.

Yoğun okuma ve yaygın okuma

Okuma iki farklı biçimde çalışılır. İkisi farklı işe yarar, ikisine de ihtiyacın var.

Yalnız yoğun okuma yaparsan her metni sözlükle, yavaş yavaş okursun. Yaygın okumada ise çok sayıda kolay metin okursun. 34 çalışmayı bir araya getiren bir analiz, yaygın okuma yapan öğrencilerin okuma becerisinin yapmayanlara göre daha çok geliştiğini gösteriyor (Nakanishi, 2015).

Kademeli okuma kitapları nedir?

Gerçek bir romanı rahat okumak için çok kelime bilmek gerekiyor. Nation'ın hesabına göre yazılı metinlerdeki kelimelerin %98'ini bilmek için yaklaşık 8.000-9.000 kelime ailesi gerekiyor (Nation, 2006). Kelime ailesi, bir kelimeyi ve türevlerini birlikte sayar: read, reads, reader, reading gibi.

Kademeli okuma kitapları (İngilizcesi graded readers) bu yüzden seviyesi daha düşük okurlar için yazılıyor. Her basamakta kullanılan kelime ve yapı sınırlı tutuluyor. Böylece A1'deki biri bile bir kitabı baştan sona sözlüksüz okuyabiliyor. Bu kitaplarda seviye genellikle CEFR harfiyle ya da o basamakta kullanılan kelime sayısıyla belirtiliyor.

1. Kendi seviyenin bir altından başla. Yaygın okumada amaç zorlanmamak. Seviyen A2 ise A1 kitabıyla başla. Rahat geliyorsa bir sonraki kitapta seviyeni yükselt.
2. Kısa kitap seç. İlk kitabın birkaç günde bitebilecek kadar kısa olsun. Bitirdiğin her kitap devam etmeni kolaylaştırır.
3. Konuyu sen seç. Merak ettiğin bir konu, okumayı sürdürmeyi kolaylaştırır. Sıkıldığın bir kitabı bırakıp başkasına geçmek de sorun değil.
4. 100 kelime testini uygula. Kitabın seviyesi yazsa bile ilk sayfada bilinmeyen kelimeleri say. 100 kelimede en çok 2 bilinmeyen kelime varsa devam et.
5. Sesli kitabı varsa onu da kullan. Bazı kademeli kitapların ses kaydı da oluyor. Okurken dinlersen kelimelerin nasıl söylendiğini de duyarsın.

Seviyene göre ne okursun?

Avrupa Konseyi'nin öz değerlendirme tablosu her seviyede ne tür metinleri okuyabildiğini tanımlıyor. Aşağıdaki tabloda bu tanımları ve her seviyeye uygun metin türlerini bir araya getirdik.

İkinci sütun Avrupa Konseyi'nin tablosundan özetlendi. Üçüncü sütun bizim önerimiz. Aynı türde metinler bile zorlukta çok farklı olabilir. 100 kelime testini her metinde uygula.

Seviyelerin ne anlama geldiğini ve kendini nasıl ölçeceğini İngilizce Seviyeleri Nelerdir? A1, A2, B1, B2, C1 ve C2 Ne Demek? yazısında ayrıntılı anlattık.

Bilmediğin kelimeyle ne yaparsın?

Her bilinmeyen kelimede sözlüğe bakarsan okuman bölünür ve metnin akışını kaybedersin. Şu sırayla ilerle.

1. Cümleyi sonuna kadar oku. Kelimenin anlamını bazen cümlenin geri kalanından çıkarabilirsin.
2. Anlamı tahmin et ve kelimenin altını çiz. Tahminin metni anlamana yetiyorsa okumaya devam et.
3. Paragraf bitince sözlüğe bak. Altını çizdiğin kelimelerden yalnız metni anlamak için gerekli olanlara bak.
4. Her gün birkaç kelimeyi kaydet. Hepsini değil, metinde birden çok kez geçen ya da sık kullanıldığını düşündüğün 3-5 kelimeyi, geçtiği cümleyle birlikte not et.

Not ettiğin kelimeleri vodid'de Kelimelerim'e ekleyebilirsin. Vadesi gelen kelimeler tekrar destesinde yeniden karşına çıkar. Böylece okurken öğrendiğin kelimeyi birkaç gün sonra yeniden görürsün.

Günde 20 dakikalık okuma planı

Okumayı geliştirmek için uzun oturumlara gerek yok. Her gün 20 dakika okuman yeter. Aşağıdaki plan yaygın okumaya ağırlık veriyor.

Bu plan bizim önerimiz. Okumanın günlük çalışma planına nasıl yerleşeceğini Evde İngilizce Çalışma Programı yazısında bulabilirsin.

Okurken dinlemek de işe yarar. vodid'de 74 konuda 484 dinleme parçası var. Dinlerken metni kelime kelime takip edebilirsin. Böylece okuduğun kelimenin nasıl söylendiğini aynı anda duyarsın.

Sık sorulanlar

Kaynaklar

1. Hu, M. H.-C. ve Nation, P. (2000). Unknown vocabulary density and reading comprehension. Reading in a Foreign Language, 13(1), 403-430. doi.org/10.64152/10125/66973
2. Schmitt, N., Jiang, X. ve Grabe, W. (2011). The percentage of words known in a text and reading comprehension. The Modern Language Journal, 95(1), 26-43. doi.org/10.1111/j.1540-4781.2011.01146.x
3. Nation, I. S. P. (2006). How large a vocabulary is needed for reading and listening? The Canadian Modern Language Review, 63(1), 59-82. doi.org/10.3138/cmlr.63.1.59
4. Nakanishi, T. (2015). A meta-analysis of extensive reading research. TESOL Quarterly, 49(1), 6-37. doi.org/10.1002/tesq.157
5. Avrupa Birliği ve Avrupa Konseyi, Europass, "Ortak Avrupa Referans Çerçevesi: Kişisel Değerlendirme Tablosu" (Türkçe). Erişim: 31 Ekim 2026.