Advanced Passive

Pasif cümle kurmanın tek sebebi var: cümlenin öznesini değiştirmek. Aktif cümlede özne işi yapandır; pasifte özne, işten etkilenendir.

Failin bilinmediği ('My bike was stolen last night') ya da zaten belli olduğu ('She was arrested on Tuesday') durumları B1'de gördün; Passive Voice sayfasında duruyor.

Üçüncüsünde iş değişir: fail bilerek gizlenir. 'Mistakes were made.' Bu cümle İngilizcede kurumsal sorumluluktan kaçmanın klasik biçimidir; bunu pasif sayesinde yapar.

C1'de asıl işine yarayacak olan dördüncüsü: bilgi akışını düzenlemek. İngilizce cümlede bilinen bilgi başa, yeni bilgi sona gider. Konu zaten köprüyse 'The bridge was designed by a Turkish engineer' doğal olandır; konu mühendisse 'A Turkish engineer designed the bridge' doğru kuruluştur. Aynı olay, paragrafın neyi konuşmakta olduğuna göre iki farklı cümle ister.

'get + V3', 'be + V3' ile aynı olayı anlatır ama üç şeyi değiştirir.

Kayıt (register) düşer. Konuşma dilidir. Bir iş e-postasında ya da rapor cümlesinde 'The contract got cancelled' yazarsan tonun kayar; orada 'was cancelled' gerekir.

Olay ani ve genelde olumsuzdur. get-passive'in doğal yoldaşları: fired, sacked, arrested, robbed, injured, caught, fined, divorced, promoted. Bunların içinde tek belirgin olumlu olan 'promoted'tır; o da beklenmedik olduğu için sırada durur. 'The painting got admired for centuries' tuhaftır: uzun süren, durağan bir durum get almaz.

Fail geri plana itilir. 'He was fired by the new manager' failin kim olduğunu düzgünce söyler. 'He got fired' ise olayı öznenin başına gelmiş bir şey gibi anlatır; kimin karar verdiği belirsiz kalır, hatta bazen suç öznenin üstüne kayar ('He got himself fired').

'by + fail' get-passive ile de kullanılabilir ama seyrektir ve cümleyi ağırlaştırır: 'She got bitten by a dog' doğaldır, 'The proposal got rejected by the committee' resmî bir konuyu konuşma diline sokar; orada 'was rejected' seç.

Bazı fiiller nesnesini doğrudan almaz, bir edat üzerinden alır: 'deal with a problem', 'look into a complaint', 'look up to someone', 'refer to a case', 'account for the loss'. Bu fiilleri pasif yaptığında edat fiile YAPIŞIK kalır ve cümlenin sonunda öksüz durur.

'They dealt with the problem.' → 'The problem was dealt with.'

'Everyone looks up to her.' → 'She is looked up to by everyone.'

Bu, Türkçe konuşanın bu sayfadaki en sık hatası. Sebebi yapısal: Türkçede aynı ilişki fiile değil isme takılan bir ekle kurulur ('sorunla ilgilenildi'). Pasif yapıldığında Türkçede o ek isimle birlikte cümlenin ortasında kalır, İngilizcede ise fiilin arkasında yapayalnız kalır. Gözün ona alışık olmadığı için düşürüyorsun.

Cümle sonu bir edatla bitiyorsa panikleme: bu yapıda doğru olan budur. 'The matter has been seen to.' eksik bir cümle değildir.

'give', 'send', 'offer', 'tell', 'show', 'award', 'promise', 'lend', 'teach' gibi fiiller iki nesne alır: bir kişi, bir şey. 'They gave me a book.' Bu cümlenin İKİ pasifi vardır.

Kişi özne: 'I was given a book.'

Şey özne: 'A book was given to me.'

İkisi de doğru, ama İngilizcede kişi özneli olan çok daha yaygındır, çünkü cümlenin ilgilendiği şey genelde insandır. 'She was offered the job' doğal, 'The job was offered to her' ancak konu iş ise (mesela birden çok adaydan bahsediyorsan) doğaldır.

Dikkat edilecek nokta: şey özne olduğunda kişinin önüne 'to' ya da 'for' girer. 'A book was given to me.' Bu edat aktif cümlede yoktu; pasifte zorunlu hâle gelir. 'to' grubu: give, send, offer, tell, show, award, lend. 'for' grubu: buy, make, cook, find, book. 'They made the winners a cake' → 'A cake was made for the winners.'

Türkçe konuşan için bu yapı ters gelir, çünkü Türkçede 'bana bir kitap verildi' cümlesinde 'ben' özne olamaz. İngilizcede olabilir ve olağan olan da odur.

Pasif yalnız çekimli fiilde olmaz. Bir fiil başka bir fiilin ardından geliyorsa, o ikinci fiil de pasif olabilir.

'to be + V3', infinitive isteyen fiillerden sonra: 'She expects to be told the results today.' 'He refused to be photographed.' 'Deserve, need, refuse, expect, want, hope, agree' bu grupta.

'being + V3', gerund isteyen fiillerden ve TÜM edatlardan sonra: 'He resented being questioned.' 'She avoided being seen.' 'Without being asked, he cleared the table.' 'Avoid, resent, risk, deny, appreciate, imagine, mind, keep' bu grupta; edattan sonra infinitive gelmez.

'having been + V3' eylemin ana fiilden ÖNCE olduğunu vurgular: 'Having been warned twice, he had no excuse.' Resmîdir, konuşmada seyrektir. Sıra zaten belliyse 'being + V3' de aynı işi görür.

Bu üçlü arasındaki seçim üslup meselesi değil, dilbilgisi zorunluluğudur: hangisini kullanacağına önündeki fiil ya da edat karar verir, sen değil.

Aynı ailenin bir üyesi daha var: indirgenmiş pasif participle. 'Once granted, the licence cannot be transferred.' 'When viewed from above, the pattern is obvious.' Burada 'once it has been granted' / 'when it is viewed' kısaltılmıştır. Ayrıntı için Participle Clauses sayfasına bak.

Geçmişe dair bir çıkarım, eleştiri ya da pişmanlık pasif kurulduğunda dört parça üst üste biner: 'modal + have + been + V3'.

'The laptop must have been stolen while we were at lunch.' (Neredeyse kesin bir çıkarım.)

'The invoice should have been sent last week.' (Gönderilmedi; bu bir eleştiri.)

'It can't have been written by a native speaker.' (İmkânsız gördüğün çıkarım.)

'She might have been told already.' (İhtimal.)

Sıra sabittir ve bozulmaz: modal asla çekimlenmez, 'have' asla 'has' olmaz, 'been' asla düşmez. Türkçe konuşanın buradaki hatası genelde 'been'i atlamaktır: 'must have stolen' de doğru bir cümledir ama AKTİFtir ve anlamı tamamen değişir: 'çalmış olmalı' ≠ 'çalınmış olmalı'.

'be to + infinitive' yapısı resmî bir talimat, yönetmelik ya da önceden kararlaştırılmış bir plan bildirir. Pasifi 'is / are / was / were + to be + V3' biçimindedir.

'The form is to be submitted by Friday.' (Bu bir kural, bir istek değil.) 'must be submitted' ile aynı güçtedir ama daha kurumsaldır.

'No equipment is to be removed from the laboratory.' (Tabelalarda, yönetmeliklerde tam olarak bu biçim kullanılır.)

'The delegation was to be met at the airport.' (Geçmişte planlanmış, gerçekleşip gerçekleşmediği ayrıca söylenir.)

Bu yapıyı 'is going to be' ile karıştırma. 'The bridge is going to be repaired' bir tahmin ya da niyettir; 'The bridge is to be repaired' resmî olarak kararlaştırılmış bir programdır ve haber dilinde çok yaygındır.

Ayrıca 'is being + V3' ile de karıştırma: o, ŞU AN sürmekte olan bir işi anlatır. 'The rule is being enforced' (şu an uygulanıyor) ≠ 'The rule is to be enforced' (uygulanacak, karar bu).

'need', 'want' (İngiliz İngilizcesinde) ve 'require' fiillerinden sonra gelen '-ing' biçimi PASİF anlam taşır.

'The car needs washing.' = 'The car needs to be washed.' (Araba yıkanmayı gerektiriyor, arabanın kendisi yıkamıyor.)

'The roof wants fixing.' = 'The roof needs to be fixed.' (konuşma dili, İngiliz kullanımı)

'These figures require checking.' = 'These figures need to be checked.'

Bu yapı Türkçe konuşan için ters gelir çünkü '-ing' aktif gibi görünür. Ölçüt basit: öznenin işi yapması mümkün mü? 'The car needs washing': araba yıkayamaz, o hâlde pasif anlam. Karşılaştır: 'She needs to wash the car'; burada özne insan ve iş aktif.

Özne insan olduğunda bu yapı seyrekleşir ve tonu düşer: 'He needs washing' ancak bebekten ya da bakıma muhtaç birinden söz ediyorsan doğaldır; orada da yıkayan başkasıdır. Kendi işini görebilen biri için 'He needs to wash' dersin.

Aynı örtük pasif bazı sıfat + infinitive yapılarında da vardır: 'This text is hard to read' ('to be read' değil). Kalıplaşmış 'The house is to let' (İngiliz kullanımı, 'kiralık') de aynı örtük pasif anlamı taşır ama o 'be to + infinitive' ailesindendir.

'have / get + NESNE + V3' yapısı pasif değildir ama pasif gibi görünür ve C1 sınavlarında ikisi sürekli birlikte sorulur. Aradaki farkı tek bir cümle gösterir.

'She had her flat repainted.' → İşi yaptırdı, kendisi yapmadı. Özne kararın sahibi.

'Her flat was repainted.' → Boyandı; kimin kararıyla olduğu söylenmiyor.

İkinci bir kullanımı daha var ve o gerçekten pasife yakındır: öznenin başına gelen hoş olmayan olay. 'He had his wallet stolen on the metro.' Burada kimse bir şey yaptırmıyor; olay öznenin başına geliyor.

'get' bu yapıda 'have'in konuşma dilindeki karşılığıdır ve biraz daha çaba ima eder: 'I finally got the report signed.'

Ayrıntılı anlatım ve zaman biçimleri için Causative Verbs (have / get / make / let) sayfasına bak; burada bilmen gereken şey, pasif bir cümle kurup kurmadığına karar verirken nesnenin fiilin önünde mi arkasında mı durduğuna bakmandır.

Pasif cümlelerin çoğunda 'by + fail' YOKTUR. Zaten pasif kurmanın sebebi çoğu zaman faili gizlemektir; sonra onu geri yazmak cümleyi hem uzatır hem amacını bozar.

'by' yalnız fail bilgi taşıyorsa girer:

Fail şaşırtıcı ya da önemliyse: 'The bridge was designed by a nineteen-year-old student.'

Fail cümlenin devamında konu olacaksa: 'The report was written by Dr Aksoy, who later withdrew it.'

Bir eser / buluş sahibiyse: 'Guernica was painted by Picasso.'

Belirsiz faili yazmama kuralını B1'de gördün: 'The road was closed by the authorities' cümlesinde 'by the authorities' hiçbir şey eklemiyor.

Araç bildiriyorsan 'by' değil 'with' kullanılır: 'The door was forced open with a crowbar' (araç) ≠ 'by a burglar' (fail).

Akademik ve resmî yazının imzası olan bir başka pasif ailesi: özne yerine 'it' koyup fikri kişisizleştirmek. 'It is widely believed that…', 'It cannot be denied that…', 'It should be noted that…', 'It has been argued that…'

İşlevi 'I think' demeden bir iddia kurmaktır; böylece iddia bir kişiye değil, genel bir kabule bağlanır. Bu, hem güç kazandırır hem sorumluluğu dağıtır; kötüye kullanıldığında da kanıtsız iddiayı sağlam gösterir.

Bu yapının iki kalıbı ve rapor fiilleriyle ilişkisi ayrı bir sayfada anlatılıyor: Passive Reporting. Burada bilmen gereken şey, 'It is said that he left' ile 'He is said to have left' cümlelerinin aynı şeyi söylediği ve ikincisinin daha akıcı olduğudur.