Colloquial & Idiomatic Grammar

Standart İngilizce: 'Do you want some tea?'. Konuşma: 'Want some tea?', 'Do you' atılır. Bu atlamaya reduced question denir ve rahat sohbette çok yaygındır. 'You okay?' ('Are you okay?'), 'Ready to go?' ('Are you ready to go?'), 'Tired?' ('Are you tired?'). Bu kalıplar yardımcı fiili ve bazen özneyi de kaldırır. Sadece önemli kelimeler kalır. Resmi yazıda görülmez; mesajlaşmada, sosyal medyada ve roman diyaloglarında ise konuşmadaki kadar yaygındır. 'Coming with us?' ('Are you coming with us?'). 'Hungry?' ('Are you hungry?'). Dikkat: silinen yardımcı fiil zamanı da götürür. 'See that?' bağlama göre hem 'Do you see that?' hem 'Did you see that?' olabilir; hangisi olduğunu yalnız konuşmanın bağlamı söyler. Yankı sorusu (echo question): duyduğunu şaşkınlıkla tekrar sorarken soru kelimesi cümlenin sonunda kalır: 'You what?' ('Ne dedin?'), 'She did what?' ('Ne yaptı?'), 'He's moving where?'. C2 seviyesindeki bir öğrenci bunu üretmek zorunda değildir ama duyduğunda anlamalı.

Ellipsis'i C1'de ('Ellipsis & Substitution') yazı dilinde gördün; buradaki farklı: konuşmada silme cümlenin başında olur, önce özne ve yardımcı fiil düşer. Bölüm 1'deki reduced question'lar bu silmenin soru hâliydi; burada aynı silme düz cümlede oluyor — 'Told you it would rain', 'Sounds good'. Konuşmada cümle parçaları silinir çünkü bağlam açıktır. 'I told you it would rain' standart; konuşma: 'Told you it would rain.' (özne 'I' düşer). 'Don't want to' ('I don't want to'). 'Should have told me' ('You should have told me'). Özne zamiri düşer: 'Got a minute?' ('Have you got a minute?'). 'Bought a new car' ('I bought a new car'). 'Sounds good' ('That sounds good'). Ellipsis konuşmada aynı bilgiyi daha az sözcükle taşır. Özellikle arkadaş sohbetinde, e-postanın rahat bölümünde, sosyal medyada yaygın. Resmi yazıda kullanılmaz. C2'de asıl iş bunları tanımak: yazılı mesajlaşmadaki kısa cümleyi doğru yorumlayabilmen gerekiyor.

'I'm like, no way!' kalıbı 1980'lerden bu yana (özellikle ABD'de) kök saldı; hem konuşmayı aktarma hem tonu taşıma işi görüyor. 'He said, I am not coming' standart; 'He was like, I'm not coming' konuşma. 'Like' burada bir raporlama fiili yerine geçer; aynı zamanda konuşmanın tonunu veya jestini taklit edebilir. 'I'm like, what?!', sadece kelimeyi değil, şaşkınlığın kendisini raporlar. Aynı işi 'be all' de görür: 'He's all, "This is amazing"' = 'He said, "This is amazing"'. 'Be all' 'be like'tan daha eski ve daha dar bir kullanımdır; tanı, ama üretimde 'be like' tercih et. 'Like' ayrıca yaklaşıklık işlevi de görür: 'There were, like, fifty people there' (aşağı yukarı elli kişi vardı), 'It cost, like, a hundred quid' — burada 'like' sayıyı ya da dereceyi yumuşatır. Genç kuşakta, özellikle Amerikan İngilizcesinde çok yaygın; akademik yazıda uygunsuz ama sosyal medya / konuşmada standart.

Tag questions B1'de tanıtıldı: 'You're coming, aren't you?'. C2 seviyesinde bu yapı daha nüanslı hale gelir. 'You wouldn't happen to know, would you?' nazik ve tereddütlü bir soru kurar. 'I'm right, aren't I?' cümlesinde 'am' için tag 'aren't I' olur. 'Let's go, shall we?' davet eder. 'Open the door, will you?' rica eder. 'Don't forget, will you?' hatırlatır. 'There's no point, is there?' there-cümlesinin tag'idir. Aynı kutuplu tag: olumlu cümle + olumlu tag, çıkarım ya da alaycı onay verir: 'So you're the expert, are you?' ('Demek uzman sensin, öyle mi?'). Değişmeyen tag'ler: konuşmada tüm tag'lerin yerini 'right?', 'yeah?' ya da İngiliz halk dilinde 'innit' alabilir: 'It's cold, innit?'. Konuşmada tag questions çok yaygındır ve cümlenin tonunu (davet, rica, onay isteği, şaşkınlık) belirler. Ses tonuna göre de anlam değişir: yükselen ton → gerçek soru, düşen ton → onay isteme.

Konuşma dilinde standart cümle sırası dramatik amaçla kırılır. 'He's a lovely boy, your son' cümlesinde özne, 'Your son is a lovely boy' sırasının aksine sona atılmış. Bu yapıya 'right-dislocation' denir; konuşmacı önce yorumunu yapar, sonra özneyi netleştirir. 'Nice weather, this', 'This is nice weather'. Ya da 'left-dislocation': 'That book, I didn't like it at all', önce konu, sonra cümle. Her iki yapı da konuşmada çok yaygındır ve dramatik / duygusal vurgu verir. Edebi metinde diyalog yazımında, günlük konuşmada, hikâye anlatımında görülür. Yazılı akademik metinde kullanılmaz.

Cleft sentences C1'de öğrenildi. Konuşmada bunlar çok rahat ve kısaltılmış biçimlerde kullanılır. 'The thing is...' (mesele şu ki). 'What's weird is...' (tuhaf olan şu ki). 'The funny thing was...' (ilginç / komik olan şey). 'What I don't get is...' (anlamadığım şey). Bu yapılar hikâye anlatırken, itiraz ederken, yorumlama yaparken çok doğal gelir. Yazılı formda kullanılırsa samimi / konuşma dili tonunu taşır; resmi yazıda tavsiye edilmez. 'It's not that I don't like her, it's just that...' (onu sevmediğimden değil, sadece...) konuşma açıklama kalıbı.

Standart İngilizce double negative'i (çift olumsuz) kabul etmez: 'I don't have any' doğru, 'I don't have no' yanlıştır. Ama vernacular (halk dili, diyalekt) İngilizcede double negative yaygın ve anlam net: 'I ain't got no money' (hiç param yok). 'He don't know nothing' (hiçbir şey bilmiyor). Bu kullanım özellikle AAVE (African American Vernacular English), Cockney (Londra halk dili), Southern American English gibi diyalektlerde doğaldır. Müzik (rap, blues, country) ve edebi diyalog bu formu kullanır. Standart İngilizcede yanlış sayılır ama iletişim tamamen açıktır. C2 seviyesinde hedef bu formu tanımak ve bağlamını anlamak. Üretim genelde gerekmez, ama rap / blues dinlediğinde veya bir diyaloğu okuduğunda doğal gelecektir. Bu diyalektlerde çift olumsuzla birlikte iki şey daha görürsün: 'ain't' (= am not / isn't / aren't / haven't / hasn't) ve üçüncü tekil şahısta -s düşmesi ('she don't' = she doesn't). Bu üç özellik birbirinden bağımsızdır, aynı cümlede toplanmaları şart değildir: 'I ain't got no money' ikisini bir arada taşır ('ain't' + çift olumsuz) ama özne 'I' olduğu için orada -s düşmesi zaten söz konusu olamaz; -s düşmesini çift olumsuzla birleştiren cümle 'He don't know nothing'.

Konuşmada dolgu sözcükleri (fillers) ve yumuşatıcılar (hedges) yaygındır. 'You know', 'I mean', 'like', 'sort of', 'kind of', 'basically', 'actually', 'well', 'right'. Bu kelimeler cümlenin temel bilgisini değiştirmez; konuşmacıya düşünme süresi verir veya tonu yumuşatır. 'Sort of' / 'kind of' gibi yumuşatıcılar ise bunun ötesine geçip iddianın kesinliğini de düşürür. 'Well, I don't know, maybe you should ask her', 'well' ve 'maybe' tereddüt taşır. 'You know, I was thinking', dikkat çekme. 'Sort of' / 'kind of' hedging yapar: 'She's sort of my friend' (bir nevi arkadaşım). Bu ifadeler yazıda tavsiye edilmez ama sözlü anlama için kritiktir. Fazla kullanım konuşmacıyı kararsız gösterir ama dozunda kullanım doğal ve akıcıdır.

Konuşma dili sürekli kelime kısaltır ve birleştirir. 'Gonna' = going to (yardımcı 'be' korunur: I'm gonna, she's gonna), 'wanna' = want to, 'gotta' = got to / have got to, 'shoulda' = should have, 'coulda' = could have, 'woulda' = would have, 'lemme' = let me, 'gimme' = give me, 'dunno' = don't know, 'kinda' = kind of, 'sorta' = sort of. Bu formlar akademik yazıda kullanılmaz ama konuşmada, metin mesajında, sosyal medyada, şarkı sözünde her zaman görülür. C2 seviyesindeki bir öğrenci bunları tanımak ve okumak zorundadır. Gayriresmi bir diyalog yazıyorsan bu biçimleri kullanabilirsin; resmi ya da akademik metinde asla kullanma. Sen yazarken 'going to' kullan; 'gonna'yı duyduğunda ve okuduğunda tanıman yeterli.