Question Tags

Question tag, bir ifadenin sonuna virgül ile eklenen ve soru işaretiyle biten iki kelimelik mini sorudur. Yapısı basittir: bir yardımcı fiil + bir özne zamiri. 'You are tired, aren't you?' cümlesindeki 'aren't you?' bu yapıdır.

Kullanım amacı iki türlü olabilir. Birincisi: gerçek bir soru, yani yanıt beklenen. 'You speak English, don't you?' (İngilizce konuşursun, değil mi?) cümlesinde konuşan tam emin değil, teyit istiyor.

İkincisi: sosyal bir dokunuş. Aslında cevap zaten bilinir, konuşan sadece sohbeti yumuşatır veya onay ister. 'Nice weather, isn't it?' (Güzel hava, değil mi?) klasik bir İngilizce sohbet başlatıcısıdır.

Tonlama ikisini ayırır. Yükselen tonla sorulursa gerçek bir sorudur: konuşan emin değildir. Düşen tonla söylenirse yalnızca onay aranır: konuşan zaten bilir, senin de katılmanı bekler.

Question tag'in en temel kuralı terslik ilkesidir. Cümle olumlu ise tag olumsuz, cümle olumsuz ise tag olumlu olur. Bu kural neredeyse hiç bozulmaz; aynı kutbun kullanıldığı nadir kalıplar teyit tag'i sayılmaz.

'He plays tennis' (olumlu) → 'doesn't he?' (olumsuz tag). 'He doesn't play tennis' (olumsuz) → 'does he?' (olumlu tag). Kutupları tersine çevirerek cümleyi tamamlarsın.

Olumsuzluk bazen sadece 'not' ile değil, 'never', 'nothing', 'no', 'nobody' gibi kelimelerle de sağlanır. Bu durumda da tag olumlu olur çünkü cümle anlamca olumsuzdur. 'He never calls me, does he?' cümlesinde 'never' olumsuzluk verir, tag 'does he?' olumlu.

Aynı kural şu sözcükler için de geçerlidir: 'few' (az sayıda), 'little' (az miktarda), 'hardly' / 'hardly any' / 'hardly ever' ve 'scarcely' (neredeyse hiç), 'rarely' / 'seldom' (nadiren), 'none of' (hiçbiri), 'neither of' (ikisi de değil), 'nowhere' (hiçbir yer). Cümlede 'not' görünmese bile bunlar cümleyi anlamca olumsuz yapar ve tag olumluya döner: 'Few people noticed, did they?', 'Hardly any tickets were left, were they?', 'She had nowhere to go, did she?'. Dikkat: 'a few' ve 'a little' olumlu anlamdadır; onlarda tag normal kuralla olumsuz olur: 'A few students came, didn't they?'.

Tag'de hangi yardımcı fiilin geleceği, ana cümlenin yapısına bağlıdır. Eğer cümlede zaten bir yardımcı fiil varsa (is, are, was, were, have, has, had, will, can, must vb.), aynısı tag'de tekrar kullanılır. Dikkat: 'have / has / had' yalnız yardımcı fiilken tag'de tekrarlanır: 'She has finished, hasn't she?'. 'have' ana fiilse (sahip olmak ya da bir eylemi yapmak) tag do/does/did ile kurulur: 'They have two cars, don't they?', 'He had a shower, didn't he?'.

'She is cooking' → 'isn't she?'. 'They have arrived' → 'haven't they?'. 'He will come' → 'won't he?'. 'You can drive' → 'can't you?'.

Eğer cümlede yardımcı fiil yoksa (Present Simple veya Past Simple'ın olumlu hâli), do/does/did devreye girer. 'She works here' → 'doesn't she?'. 'He went home' → 'didn't he?'. 'They like pizza' → 'don't they?'.

Aşağıdaki tablo en sık kullanılan zamanları ve yapıları tag'leriyle eşleştiriyor.

Question tag'lerin bazı özel kullanımları vardır; kurala uymasa bile ezbere bilinmeli.

Birincisi: 'I am' ile biten cümlelerde tag 'aren't I?' olur. Mantıken 'amn't I?' olmalıydı ama İngilizce bu formu kullanmaz. 'I am late, aren't I?' doğrudur.

İkincisi: 'Let's' ile başlayan öneriler için tag 'shall we?' olur. 'Let's go to the park, shall we?' kibar bir teklif dilidir.

Üçüncüsü: Emir cümlelerinde (imperative) tag'in öznesi her zaman 'you'dur, ama hangi yardımcı fiilin geleceği emrin kutbuna bağlıdır. OLUMLU emirde 'will you?', 'won't you?', 'can you?' ve 'could you?' dördü de kullanılır; aralarındaki fark tondadır: 'Close the door, will you?' nötr bir ricadır, 'Come in, won't you?' daha davetkârdır, 'can/could you?' daha kibar bir istektir. OLUMSUZ emirde ise yalnız 'will you?' kullanılır: 'Don't forget, will you?' doğrudur; 'Don't forget, won't you?' kurulmaz.

Dördüncüsü: özne 'somebody', 'someone', 'everybody', 'everyone', 'nobody', 'no one' gibi belirsiz zamirlerse, tag'de 'they' kullanılır. 'Somebody called, didn't they?', 'Nobody knows, do they?'.

Beşincisi: özne 'nothing' veya 'something' ise, tag'de 'it' kullanılır. 'Nothing happened, did it?', 'Something is wrong, isn't it?'.

Altıncısı: özne 'this' veya 'that' ise tag'de 'it', 'these' veya 'those' ise 'they' kullanılır. 'That's your bag, isn't it?', 'These are new, aren't they?'.

Türkçede 'Gelmiyorsun, değil mi?' sorusuna 'Evet' dersen karşındakini onaylamış olursun. İngilizcede 'yes' ve 'no' karşındakini değil, senin kendi cümleni gösterir.

'You aren't coming, are you?' sorusuna gelmiyorsan 'No, I'm not.' dersin; geliyorsan 'Yes, I am.' Yani 'yes'ten sonra hep olumlu, 'no'dan sonra hep olumsuz bir cümle gelir.

Bazı yapılarda tag, cümlede görünen fiilden doğrudan okunamaz; hangi yardımcı fiilin gizlendiğini bilmek gerekir.

'You'd better go' cümlesindeki kısaltma 'you had better' demektir; 'gitsen iyi olur' anlamında bir uyarı-tavsiye kalıbıdır (ayrıntısını C1'deki Advanced Modals dersinde göreceksin). Tag bu gizli 'had'den türer: 'hadn't you?'. Aynı kısaltma 'She'd rather stay' cümlesinde 'she would rather' ('kalmayı tercih eder') demektir; orada tag 'wouldn't she?' olur. Yani apostroflu 'd' iki farklı fiili gizler; hangisinin gizlendiğini tag ele verir.

'Needn't' ('gerek yok'; 'doesn't need to' ile aynı işi görür) olumsuz bir modaldır, tag'i olumlu modalle kurulur: 'He needn't come, need he?'. Bu kalıp resmidir ve seyrek duyulur; günlük dilde 'He doesn't need to come, does he?' daha yaygındır. 'Ought to' için doğru tag 'oughtn't + özne'dir; günlük dilde 'shouldn't' da yaygın kabul görür.

'There' ile kurulan cümlelerde tag'in öznesi yine 'there' kalır: 'There used to be a cinema here, didn't there?', 'There've been some changes, haven't there?'.

'Might' ile tag 'mightn't + özne' olur: 'Felix might know the answer, mightn't he?'. Bu biçim kitabidir, konuşma dilinde seyrek duyulur.

Son olarak 'must' iki farklı iş yapar. Zorunluluk bildiriyorsa tag 'mustn't' olur: 'We must hurry, mustn't we?'. Ama çıkarım bildiriyorsa ('must be' = kesin öyledir), tag çıkarılan fiilden gelir: 'He must be tired, isn't he?' — 'mustn't he?' değil.

Question tag'in anlamı tonlamayla belirlenir. İki farklı tonlamayla söylenebilir ve her biri farklı niyet taşır.

Yükselen tonlama (rising intonation): gerçek bir soru. Konuşan cevabı bilmiyor, teyit istiyor. 'You're coming, aren't you?' yükselen tonla söylenirse 'geleceğinden emin değilim, söyleyebilir misin?' anlamı taşır.

Düşen tonlama (falling intonation): onay arıyor. Konuşan zaten biliyor, sadece dinleyicinin aynı düşüncede olduğunu teyit ediyor. 'Nice day, isn't it?' düşen tonla söylenirse 'hava güzel, sen de kabul edersin' anlamı taşır. Sohbet başlatıcı olarak çok yaygındır.

Yazıda bu ayrım görünmez, ama bağlamdan anlaşılabilir. Film ve dizi izledikçe bu tonlama farklarını ayırt etmeye başlarsın.