Cleft Sentences

İngilizcede vurgu iki şekilde yapılabilir: ses tonuyla (konuşmada) veya yapısal olarak (yazıda). Cleft, ses tonunun yerini tutan yapısal bir araçtır. Bir öğeyi vurgulamak, zıtlık yaratmak, bir yanlışı düzeltmek veya spesifik bir bilgi öne çıkarmak için kullanılır. 'I didn't call him yesterday; it was Maria who called him' (Onu dün ben aramadım, Maria aradı). Burada 'Maria' cleft ile öne çıkar. Cleft özellikle yazılı metinde, raporlarda, akademik makalelerde, siyasi söylevde doğal bir araçtır. Ayrıca yanlış anlaşılmayı düzeltmek için çok işe yarar: 'It wasn't the report that was late; it was the meeting'.

It-cleft en yaygın cleft formudur. Yapısı şöyledir: It + to be + vurgulanan öğe + that / who / which + cümlenin geri kalanı. 'John broke the window' → 'It was John who broke the window'. Burada 'John' vurgulanır. Bağlaç seçimi vurgulanan öğenin cümledeki görevine değil türüne bağlıdır: insansa 'who' (ya da 'that'), insan dışı bir varlıksa 'that' (daha seyrek 'which'). Vurgulanan öğe nesne konumundaysa bağlaç yine öğenin türüne göre seçilir: cansızda 'that', insanda 'who' — 'It was the window that John broke' (Kırdığı şey pencereydi, başka şey değil), 'It was Maria who they invited'. Zaman ifadesi ('last night') veya yer ifadesi ('in the kitchen') de vurgulanabilir: 'It was last night that he called', 'It was in the kitchen that we found the keys'. 'It was' veya 'It is' seçimi cümlenin zamanına göre değişir. Vurgulanan öğe zamirse resmî yazıda özne biçimi kullanılır ('It is he who signed the report'), günlük konuşmada nesne biçimi yaygındır ('It's him that signed the report'). Sınavda ve akademik yazıda özne biçimini seç.

Wh-cleft veya pseudo-cleft, adından da anlaşılacağı gibi 'what' ile başlar; ama bu bir soru değil, bir açıklama yapısıdır. Yapı: 'What + özne + fiil + is / was + vurgulanan öğe'. 'She wants a new job' → 'What she wants is a new job' (İstediği şey yeni bir iş). Burada 'a new job' vurgulanır. Vurgulanan şey cümlenin öznesiyse 'what'tan sonra doğrudan fiil gelir: 'Your attitude matters' → 'What matters is your attitude'. Wh-cleft vurgulanan öğeyi cümlenin sonuna bırakır: son söylenen, en çok akılda kalandır. 'What' dışında 'where' ile de wh-cleft kurulabilir: 'Where we should focus is on long-term growth' (düz hâli: We should focus on long-term growth). 'Why' ve 'how' için İngilizce doğrudan cleft yerine 'The reason (why) …' ve 'The way …' kalıplarını tercih eder: 'The reason why I called was to apologise'. 'The thing' veya 'the place' gibi kelimelerle de başlayabilir: 'The thing I remember most is his smile'. Aynı yapının tersi de kurulabilir; odak başa, wh-öbeği sona gider: 'A good night's sleep is what I need'. Bu biçimin ayrıntısını C2'deki Pseudo-Cleft (Advanced) sayfasında göreceksin.

'All (that) + özne + fiil + is / was + öğe' kalıbı wh-cleft'in bir varyantıdır ama özel bir anlam taşır: 'sadece bu, başka hiçbir şey değil'. 'All I want is peace' (Tek istediğim huzur). Kısıtlama ve minimize etme vurgusu yapar. 'All he said was goodbye' (Sadece elveda dedi). 'All you need is love' (Tek ihtiyacın sevgi). Bu kalıp C1 seviyesinde özellikle duygusal yoğunluk veya ironi anlatmak için kullanılır. 'The only thing (that)' bu kalıbın daha resmî alternatifidir.

It-cleft sık sık yanlış anlamayı düzeltmek için kullanılır: 'It was X that did it, not Y'. 'I heard you called her last week'. 'It wasn't last week that I called her; it was yesterday' (Onu geçen hafta aramadım, dün aradım). Bu kalıp konuşmada özellikle değerlidir çünkü yanlış bilgiyi vurgulu biçimde düzeltir. Akademik metinlerde ise argüman kurmak için kullanılır: 'It is not the cost that concerns us; it is the quality'. Burada 'cost' ile 'quality' karşı karşıya getirilir; okurun dikkati bu karşıtlığa çekilir.

Buraya kadar olan her şey aynı soruya cevap veriyordu: bu cümlede okuyucu neyi en çok duysun? Cleft bu soruyu cümleyi ikiye bölerek çözer. Ama İngilizcede aynı işi cümleyi bölmeden gören üç araç daha var ve C1 metinlerinde üçü de cleft kadar sık geçer.

Odaklama devriği kısıtı öne çeker, ardından yardımcı fiili özneden önce koyar: 'Not until the audit did the board act.' Fronting (öne çekme) çerçeveyi başa, ağır bilgiyi sona alır: 'Of particular note is the third clause.' Topicalisation konuyu başa atar; cümlenin geri kalanı normal sırada kalır: 'Spaghetti, I love.'

Bu üç aracı anlamları değil iki soru ayırır: devrik gerekiyor mu, hangi kayıtta doğal duruyor? Aşağıdaki iki harita ve karar listesi bu iki soruyu cleft ile yan yana koyar; araçların kendi mekaniği ise komşu derslerdedir. Devriği tetikleyen öbeklerin tam envanteri ve devrik biçimleri Advanced Inversion dersinde, theme-rheme fronting, karşılaştırmalı fronting, topicalisation ve 'not so much X as Y' korelatifi Fronting & Emphasis dersinde çalışılır.