Ellipsis & Substitution

Ellipsis, bağlamdan anlaşılan kelimelerin cümleden çıkarılmasıdır. Eksik parça dinleyici tarafından zihinsel olarak tamamlanır. 'I can dance, and she can [dance] too' cümlesinde ikinci 'dance' düşer çünkü açıktır. 'Would you like tea or coffee?' sorusuna verilen kısa yanıt 'Tea, please' olur; burada 'I would like' düşer. Ellipsis'in yaygın durumları şunlardır. Birincisi: ortak özne / fiil. İki cümlede aynı özne varsa tekrar edilmez: 'She opened the door and (she) entered'. İkincisi: yardımcı fiil sonrası ana fiil düşer. 'I haven't finished, but I will (finish)'. Üçüncüsü: diyalog cevapları. 'Are you coming?' → 'Yes, I am (coming)'. Ellipsis kesin kurallarla değil, bağlam netliğiyle çalışır.

Substitution tekrar eden bir kelimeyi veya ifadeyi kısa bir ikame sözcükle değiştirmektir. Ellipsis 'kaldır', substitution 'değiştir' yaklaşımıdır. En yaygın ikameler: 'one / ones' (isim yerine), 'do / do so' (fiil grubu yerine), 'so / not' (cümle yerine), 'there / then' (yer / zaman yerine). 'I bought a red pen and a blue one' cümlesinde 'one' = 'pen'. 'She asked me to help and I did so' cümlesinde 'did so' = 'helped her'. 'Will it rain? I think so' cümlesinde 'so' = 'it will rain'. Bu ikameler hem akıcılık sağlar hem de cümleyi kısaltır.

'One' sayılabilir tekil isim yerine, 'ones' çoğul isim yerine geçer. 'I don't have a pen. Do you have one?' (One = a pen). 'These shoes are new. The old ones are in the closet' (Ones = shoes). Sıfat ile birlikte kullanıldığında: 'Which one do you prefer, the red or the blue one?'. 'One' sayılamayan isimler için KULLANILMAZ. 'I need some coffee. Do you have one?' yanlış, 'Do you have some?' doğru. 'One' ayrıca 'herkes/insan' anlamında genel özne olarak da kullanılabilir: 'One should always be honest' (Kişi her zaman dürüst olmalı). Bu kullanım resmi tondadır, günlük konuşmada 'you' tercih edilir.

'Do' fiil veya fiil grubu yerine geçer. Kısa cevaplarda ve karşılaştırmalarda sık kullanılır. 'He loves music, and so do I' (do = love music). 'Did you finish the report? Yes, I did' (did = finished the report). Resmi yazıda 'do so' tam fiil grubunu ikame eder: 'The committee decided to postpone the meeting, and it did so reluctantly' (did so = postponed the meeting). 'Do it' ve 'do that' bağlama bağlıdır: 'Can you close the window? I already did it' (did it = closed the window). 'She always arrives late. Why does she do that?' (do that = arrive late). Fark: 'do so' resmi tondadır ve çoğunlukla aynı öznenin aynı istemli eylemini ikame eder; 'do it' aynı eylemi gösterir ama öznesi ya da zamanı değişebilir; 'do that' az önce anılan eylemi işaret eder ve bağlama göre eleştirel bir ton da kazanabilir. 'Do so' yalnızca eylem bildiren fiil gruplarının yerine geçer. 'know, believe, own, resemble, like' gibi durum fiilleriyle kullanılmaz; orada yalın 'do' gerekir: 'I know the answer, and she does too' doğru, 'and she does so too' yanlıştır.

'So' olumlu bir cümleyi / önermeyi, 'not' olumsuz olanı ikame eder. Belirli fiillerden sonra gelir: think, believe, hope, suppose, guess, expect, be afraid. 'Is it raining? I think so' (so = it is raining). 'Will he come? I hope not' (not = he won't come). Bu yapı günlük konuşmada çok doğal. Dikkat: bazı fiiller 'don't think so' formunu tercih eder, 'think not' değil: 'Do you agree? I don't think so' (I think not daha edebi). 'Not' kullanan fiiller genelde: hope, be afraid, guess, suppose, expect. 'Think' ve 'believe' ile 'don't think so / don't believe so' yaygındır. Bu ayrımın dilbilimsel bir gerekçesi yok; yerleşik kullanımdır. Aşağıdaki tabloyu fiil fiil aklında tut.

'Neither' ve 'either' olumsuz cevaplarda ellipsis yapısını taşır. 'I don't like horror films' → 'Neither do I' alışverişinde 'like horror films' düşer, karşı taraftan sadece 'Neither do I' kalır. 'Either' farklıdır: 'I don't like them either' (ben de sevmem), cümlenin sonuna gelir, olumsuz paylaşımı anlatır. Benzer şekilde 'so' olumlu tarafta aynı işi görür: 'I love pizza' → 'So do I' (= I love pizza too). Bu kalıplar İngilizce konuşmada çok yaygındır ve A2'deki 'So / Too / Neither / Either' konusunu C1 düzeyinde derinleştirir. C1 seviyesinde daha nüanslı kullanım: 'Nor' da 'neither' yerine resmi tonda geçer: 'He didn't come, nor did his wife' (gelmedi, eşi de gelmedi). 'Nor' yalnızca olumsuz bir cümleden sonra gelir ve kendisinden sonra devrik sıra ister: nor + yardımcı fiil + özne.

Resmi akademik ve hukuki yazıda ellipsis dikkatli kullanılır. Anlam belirsizse kaldırılmaz. 'The committee decided to accept the proposal and [the committee] issued a statement' gibi cümlelerde resmi metin bazen özneyi tekrar eder, çünkü açıklık üslubun önüne geçer. Ama iyi üslup aşırı tekrarı da reddeder. Resmi yazıda yaygın ellipsis örnekleri: koordine cümleciklerde özne düşmesi ('The company expanded rapidly and [the company] hired more staff'), paralel yapılarda fiil düşmesi ('Some reports were submitted on time, others [were submitted] late'). Resmi yazıda üçüncü bir kalıp da yan cümlecikte özne + 'be' düşmesidir: 'if (it is) necessary', 'when (it is) possible', 'where (it is) appropriate', 'as (it was) mentioned above', 'unless (it is) otherwise stated'. Bu kısaltmalar resmi metinde standart kabul edilir. Substitution ise tam tersidir: resmi yazıda değerlidir, çünkü tekrarı önler ve cümleyi kısaltır.