Phrasal-Prepositional Verbs & Collocations

'Turn down' ile 'come up against' sayfada benzer görünür ama bambaşka davranırlar. Farkı yaratan şey kuyruğun ne olduğudur.

Zarf kuyruğu (ayrılabilir): 'write off', 'turn down', 'pick out'. İkinci sözcük edat değil zarftır ve ad nesne iki yere de gelebilir: 'wrote off the invoice' de doğrudur, 'wrote the invoice off' de.

Edat kuyruğu (ayrılamaz): 'hinge on', 'abide by', 'refrain from', 'amount to'. İkinci sözcük edattır, nesnesini kendisi taşır ve nesne asla araya girmez. 'The result hinges on one signature' doğrudur; 'hinges one signature on' diye bir kuruluş yoktur.

Zarf + edat kuyruğu (üç parçalı): 'clamp down on', 'own up to', 'cash in on'. Fiil önce bir zarf, sonra bir edat alır; üçü tek sözcük gibi davranır ve nesne kuyruğun tamamının arkasına gider.

Ayrım ezber gerektirmez, ölçülür. Nesne zamirse ('it', 'them') zarf kuyruğu onu araya almak zorundadır: 'wrote it off'. Edat kuyruğu almaz: 'hinges on it'. İkinci ölçüm, 'largely' gibi bir zarfı kuyruğun içine sokmaktır: 'hinges largely on one witness' doğaldır, 'wrote largely off' olmaz.

Bazı fiiller aynı anda iki tümleç taşır: biri zarf kuyruğunun içinde, biri edatın arkasında. 'Turn sth over to sb' bunun en net örneğidir. Devredilen şey fiille 'over' arasına ya da 'over'ın hemen arkasına gider, devredilen merci 'to'nun arkasında durur: 'turned the file over to the panel' ya da 'turned over the file to the panel'. Nesne zamire dönüşünce serbestlik biter, tek doğru sıra kalır: 'turned it over to the panel'.

'Put sth down to sth' de iki yuvalıdır: 'The auditor put the gap down to an undocumented rule'. Sınav sorusu bu parçaları karıştırıp önüne koyar; doğru sırayı yuvaları sayarak bulursun.

Kuyruk tek edattan ibaret olduğunda fiil ile edat arasındaki bağ tarihseldir. 'Hinge' menteşe demektir ama 'hinge on' kalıbında menteşe yoktur; 'abide' eskimiş bir 'kalmak' fiilidir, 'abide by' ise 'uymak' anlamı verir. Edatı anlamdan çıkaramazsın, çifti tek madde olarak kaydedersin.

Bu küme resmî yazının belkemiğidir: rapor, tutanak, hakem yorumu ve hukuk metni bu fiillerle yazılır. Register & Formality dersinde phrasal fiili tek sözcüklü karşılığına çevirmeyi çalışmıştın; buradaki fiiller o listenin öbür ucudur, çünkü zaten resmî kayıttadırlar ve gündelik karşılıkları phrasal biçimdedir: 'abide by' yerine 'stick to', 'refrain from' yerine 'keep from', 'pertain to' yerine 'be about'.

Sezgiyle bulunamayan başlıcaları: 'allow for', 'amount to', 'attest to', 'chafe at', 'dawn on', 'emanate from', 'guard against', 'hark back to', 'hedge against', 'hint at', 'latch onto', 'opt for', 'press for', 'scoff at', 'settle for'.

Edatı kaydederken arkasına neyin geldiğini de yaz: 'hedge against a fall' cümlesinde 'against'in arkasındaki şey korunulan tehlikedir, korunma aracı değil. Edat rol dağıtır.

'Take stock' artikelsizdir, 'strike a chord' 'a' ister, 'pave the way' 'the' ile gelir. Üçü de sabittir; artikeli değiştirmek kalıbı bozar, oysa tek tek sözcüklerin hepsi doğrudur.

Aynı katılık ada da uzanır. 'Cast a shadow over' kalıbındaki ad 'shadow'dur; 'shade' fiziksel gölgeliktir ve bu kalıbı kurmaz. 'Hold water' bir iddianın tutarlı olmasıdır, 'hold the water' bir kovadan söz eder. Kalıbı deftere fiil + ad diye değil, artikeliyle birlikte tam biçimde yaz.

Hafif fiil seçimi de kalıbın parçasıdır ve B2'de gördüğün make/do ayrımı C1'de adın sayılabilirliğiyle birleşir. 'Progress' sayılamaz: 'make progress' doğrudur, 'make a progress' ve 'progresses' yanlıştır; 'research', 'harm' ve 'evidence' aynı sınıftadır. 'Take place', 'do harm', 'have an effect on' ve 'take responsibility for' kalıplarının fiilleri de değiştirilemez. Türkçede dördü de 'yapmak', 'almak' ya da 'olmak' ile kurulduğu için karışmaları olağandır; fiili adla aynı satıra yazmak bunu bitirir.

B2'de yirmi sıfat + edat çifti ezberledin ve boşluğu cümlenin anlamına değil, solundaki sözcüğe bakarak doldurma refleksini kurdun. C1'de bu kümeye iki katman eklenir.

Birincisi ortaçtan türeyen sıfatlardır: 'beset by', 'riddled with', 'grounded in', 'steeped in', 'rooted in', 'predicated on'. Pasif bir fiilden geldikleri için edatları da o fiilden kalır: 'beset by delays' bir failden söz eder, 'riddled with errors' bir dolulukla, 'grounded in fieldwork' bir dayanakla.

İkincisi aynı sıfatın iki edatla iki ayrı anlam vermesidir. 'Accountable for' sorumluluğun konusunu işaret eder, 'accountable to' sorumlu olunan mercii. 'Anxious about' kaygıyı, 'anxious for' isteği anlatır; 'good at' beceriyi, 'good for' faydayı, 'good with' insanla ya da aletle geçinmeyi. Burada edat ezber değil anlam ayrımıdır; seçimin cümlenin ne dediğini değiştirir.

Sezgiyle bulunamayan çiftler: 'adept at', 'amenable to', 'averse to', 'beholden to', 'germane to', 'aghast at', 'wary of', 'prone to', 'distinct from', 'short on', 'on a par with'.