Advanced Phrasal Verbs

B1'de öğrendiğin yapı kuralları aynı kalır: phrasal verb'ler ayrılabilir, ayrılamaz, geçişsiz veya üç parçalı olabilir; nesne zamir ise ortada zorunlu, edatlardan sonra gerund gelir. B2'de değişen iki şey var: kelime hazinen genişliyor, kullanım incelikleri devreye giriyor.

Üç alana odaklanacağız. Birincisi, alan temelli kelime hazinesi: iş hayatı, sosyal ilişkiler, problem çözme, değişim ve iletişim temalarında sık kullanılan ileri phrasal verb'ler. Her alan kendi özel kalıplarına sahip.

İkincisi, aynı phrasal verb'ün birden fazla anlamı. 'Pick up' bir nesneyi almak, birini arabayla almak, dil öğrenmek, bir kelimeyi kulak dolgunluğuyla kapmak, bir sinyal yakalamak gibi anlamlara gelir. Bağlam anlamı belirler.

Üçüncüsü, formal ve informal dil arasındaki tercih. Akademik ve iş yazısında tek kelimeli Latin kökenli fiiller (postpone, increase, investigate) tercih edilir; günlük konuşmada ve informal yazıda phrasal verb'ler (put off, go up, look into) daha doğal durur. Doğru bağlamda doğru seçim yapmak, B2 düzeyinin bir işaretidir.

İş İngilizcesi, phrasal verb'lerin yoğun olarak kullanıldığı alanlardan biridir. Toplantılarda, raporlarda, e-postalarda sık karşına çıkar. Bu grubun özelliği: çoğu ayrılabilir veya üç parçalıdır ve formal yazıda bazen Latin kökenli eşdeğerleriyle değiştirilir.

İnsan ilişkilerini anlatırken phrasal verb'ler günlük konuşmanın temel aracıdır. Arkadaşlıklar, aile ilişkileri, romantik ilişkiler bu alanda geniş bir kelime hazinesi gerektirir. Özellikle romantik ilişkilerde kullanılan phrasal verb'ler formal Latin kökenli karşılıklarından (begin a relationship, end a relationship) çok daha doğal ve yaygındır.

Bir sorunla karşılaştığında, bir şeyi anlamaya çalıştığında veya bir bulmacayı çözdüğünde kullanacağın özel bir phrasal verb grubu var. Çoğu ayrılabilir, bir kısmı üç parçalı. İş İngilizcesinde olduğu kadar günlük konuşmada da sık geçer.

İleri phrasal verb'lerin zorluklarından biri, aynı phrasal verb'ün birden fazla anlama gelmesidir. Bağlam hangi anlamın kastedildiğini belirler. En sık karşına çıkacak çok anlamlı phrasal verb'leri bilmek, dinleme ve okuma becerilerini ciddi şekilde geliştirir.

'Take off' üç farklı anlamda kullanılır: (1) giysi çıkarmak, 'He took off his coat'; (2) uçak kalkmak, 'The plane takes off at 9'; (3) başarılı olmak, yaygınlaşmak, 'Her business really took off this year'.

'Pick up'ın birden fazla anlamı vardır: (1) yerden almak, 'She picked up the keys'; (2) birini arabayla almak, 'I'll pick you up at 7'; (3) dil / yetenek öğrenmek, 'He picked up Spanish in Madrid'; (4) sinyal yakalamak, 'My phone can't pick up the signal'; (5) canlanmak, artmak, 'Sales are picking up'.

'Get off' de çok anlamlıdır: (1) araçtan inmek, 'I got off the bus'; (2) işten çıkmak, 'I get off at 5'; (3) cezadan ucuz kurtulmak, 'He got off with a warning'.

İlk başta kafa karıştırır; ama yeterince örnek gördükçe doğru anlamı seçmek refleks hâline gelir.

Phrasal verb'lerin büyük kısmı günlük konuşma dilindedir. Akademik yazıda, iş raporlarında, resmi e-postalarda genelde Latin kökenli tek kelimeli eşdeğerler tercih edilir. İkisini bilmek, doğru bağlamda doğru seçim yapmanı sağlar. 'Latin kökenli fiil' dediğimiz şey, İngilizceye Latinceden ve Fransızcadan geçmiş, genelde daha uzun ve tek parçalı fiillerdir: postpone, investigate, increase, determine. Pratik ipucu: fiil uzun ve tek kelimeyse çoğunlukla resmî, kısa fiil + edat ikilisiyse gündelik taraftadır.

Doğru seçim örnekleri: 'The meeting was postponed' (formal, raporda) vs 'The meeting was put off' (informal, sohbette). 'Sales increased' (rapor) vs 'Sales went up' (konuşma). 'We investigated the issue' (resmi) vs 'We looked into the issue' (günlük).

Aynı şekilde ters çevirmek de mümkün: konuşmada 'The process was facilitated by...' demek biraz garip durur; 'The process was helped by...' veya 'X made it easier' daha doğal olur.

Pratik kural: resmi yazı için Latin kökenli fiil, konuşma ve informal yazı için phrasal verb. Ama istisnalar var ve bazı phrasal verb'ler artık tüm bağlamlarda doğal kullanılır (set up, carry out, take over gibi).

Phrasal verb'lerin bir zorluğu da küçük edat farklarının anlamı tamamen değiştirmesidir. 'Look up', 'look into', 'look after', 'look for', 'look down on', 'look up to': hepsi 'look' fiilinden türüyor ama çok farklı anlamlara geliyor.

Aynı pattern 'get' fiili için de geçerli: 'get up' (kalkmak), 'get off' (inmek), 'get on' (binmek), 'get over' (atlatmak), 'get by' (idare etmek), 'get along with' (iyi anlaşmak), 'get away with' (yırtmak), 'get through' (bitirmek veya ulaşmak). Her edat yeni bir anlam yaratıyor.

'Take' fiili de aynı: 'take off' (çıkarmak/kalkmak), 'take up' (başlamak), 'take over' (devralmak), 'take on' (üstlenmek), 'take in' (anlamak), 'take out' (çıkarmak/götürmek), 'take back' (geri almak), 'take after' (benzemek).

Bu kelime ailelerini gruplar halinde öğrenmek, teker teker ezberlemekten çok daha etkilidir. 'Look' ailesi, 'get' ailesi, 'take' ailesi... Her birinin 6-10 üyesini bir arada çalışarak bağlamları birbirine bağlayabilirsin.

Sayfanın başındaki yapı tablosunda bir satırla geçmişti; şimdi ayrıntısına iniyoruz, çünkü B2'de en çok hata bu grupta yapılıyor. Yapı: fiil + zarf + edat. ('Get to grips with' yapı olarak fiil + isim öbeği + edattır; ama davranışı aynıdır: ayrılmaz, nesne sona gider.)

Birinci kural: üç parça bitişik durur, nesne en sona gider. İki parçalı ayrılabilir fiillerden gelen alışkanlık burada tuzaktır. 'Turn the light on' ve 'turn it on' doğrudur çünkü 'turn on' ayrılabilir. Ama 'put up with' üç parçalıdır: 'put up with the noise' ✓, 'put the noise up with' ✗. Zamir bile araya giremez: 'put up with it' ✓, 'put it up with' ✗.

İkinci kural: sondaki edattan sonra fiil gelecekse -ing alır: 'I look forward to hearing from you', 'She's not looking forward to moving house'. Sondaki 'to' bir edattır, infinitive işareti değil; aynı davranışı 'conducive to', 'tantamount to' gibi sıfat + edat çiftlerinde de görürsün.

Son bir not: bu fiillerin çoğunun tek sözcüklü resmî bir eşdeğeri vardır (put up with → tolerate, come up against → encounter, run out of → exhaust). Register bölümündeki tercih burada da geçerli.