Phrasal Verbs

Phrasal verb, bir fiil (verb) ve bir edat veya zarf (particle) birleşiminden oluşan yapıdır. İki parça birlikte, tek kelimenin veremeyeceği bir anlam taşır. Bu yeni anlam çoğu zaman kelimelerin birebir çevirisiyle tahmin edilemez.

Örneğin 'give up' birleşiminde 'give' vermek, 'up' yukarı demek, ama 'give up' vazgeçmek anlamındadır. 'Break down' birleşiminde 'break' kırmak, 'down' aşağı demek, ama 'break down' bozulmak (araba, makine) veya sinir krizi geçirmek anlamını taşır. Bu yüzden phrasal verb'ler birer kelime gibi ezberlenir.

İngilizce konuşanlar resmi yazıda tek kelimelik Latin kökenli fiilleri tercih eder ('postpone', 'increase'), ama günlük konuşmada phrasal verb'leri kullanır ('put off', 'go up'). Konuşma becerisi için phrasal verb bilmek bu nedenle zorunludur. Film, dizi, podcast, gündelik sohbet: hepsi phrasal verb ile doludur.

B1 seviyesinde bilmen gereken temel phrasal verb'ler aşağıdaki tabloda. Bunları ezberleyip örneklerle pekiştirdiğinde konuşma becerin belirgin biçimde gelişir. Tablodaki 30 fiilin hepsi günlük konuşmada, filmde ve dizide sürekli karşına çıkar.

Phrasal verb'ler arasındaki en önemli yapısal ayrım 'ayrılabilirlik' meselesidir. Üç kategori var ve her biri farklı kurallara uyar.

Birincisi, ayrılabilir (separable) phrasal verb'ler. Nesne fiil ile edat arasına girebilir veya edattan sonra gelebilir. 'Turn on the TV' veya 'turn the TV on', ikisi de doğru. 'Pick up the kids' veya 'pick the kids up', ikisi de doğru.

İkincisi, ayrılamaz (inseparable) phrasal verb'ler. Nesne her zaman edattan sonra gelir, araya giremez. 'Look after the children' doğru, 'look the children after' yanlıştır. 'Get along with my boss' doğru, 'get my boss along with' yanlıştır.

Üçüncüsü, geçişsiz (intransitive) phrasal verb'ler. Nesne almazlar; fiil ve edat bir arada kalır, araya bir şey girmez. 'The car broke down' cümlesinde nesne yok; dolayısıyla ayrılabilirlik sorusu da doğmaz. 'He showed up late' cümlesinde de nesne yok. 'I grew up in Istanbul' cümlesinde 'in Istanbul' yer zarfı, nesne değil.

Ayrılabilir phrasal verb'lerde bir istisna var: nesne bir zamir ise (it, him, her, them, me, us, you) her zaman fiil ile edat arasına girer. Edattan sonra gelemez.

'Turn on the TV' doğru, 'turn the TV on' da doğru. Ama 'turn it on' doğrudur; 'turn on it' yanlıştır. Zamir olduğunda seçenek yok, sadece ara konum.

'Pick up the kids' doğru, 'pick the kids up' da doğru. 'Pick them up' doğru; 'pick up them' yanlış.

Türk öğrencilerin en sık yaptığı hatalardan biri bu. Zamirin yeri refleks hâline gelene kadar her cümlede önce zamiri, sonra edatı yerleştir.

Bazı phrasal verb'ler iki değil üç parçadan oluşur: fiil + zarf + edat. Bunlar ayrılamaz; nesne her zaman en sona gelir. 'Look forward to', 'get along with', 'run out of', 'come up with', 'get away with', 'put up with' bu gruba girer.

'I'm looking forward to the trip' cümlesinde 'look forward to' üç parça, nesne sonda. 'She came up with a brilliant idea' cümlesinde 'come up with' bir fikir bulmak demek. 'We're running out of time' cümlesinde 'run out of' tükenmek.

İki not var. Birincisi: 'look forward to' gibi 'to' ile biten üç parçalı fiillerde bu 'to' bir edattır; arkasına gerund (V-ing) gelir, infinitive değil. 'Looking forward to seeing you' doğrudur; 'looking forward to see you' yanlıştır. İkincisi: bu yapılar genelde deyimsel anlama sahiptir, kelime kelime çevirmek zordur. Bu altı yapıyı örnek cümleleriyle birlikte ezberle.

Bazı phrasal verb'ler birden fazla anlama gelir ve bağlam hangi anlamın kullanıldığını belirler. 'Take off' hem 'çıkarmak' (giysi) hem 'havalanmak' (uçak) anlamına gelir. 'Pick up' hem 'yerden almak' hem 'birini (arabayla) alıp götürmek' hem 'yeni bir dil öğrenmek' anlamlarını taşır. 'Look up' hem sözlükten aramak hem de gerçekten yukarı bakmak anlamına gelebilir.

Bu çok anlamlılık başta kafa karıştırabilir ama pratik ettikçe bağlam kendiliğinden yön gösterir. Aşağıdaki örnekler aynı phrasal verb'ün farklı kullanımlarını gösteriyor.