B2 seviyesinde participle clauses öğrenildi: who is / which was gibi relative yapılarını -ing, V3 veya having + V3 ile kısaltmak. C2 seviyesinde bu mekanizma çok daha rafine bir hale gelir: reduced relatives sıfatlarla, edat öbekleriyle ve birden fazla katmanla karmaşıklaşır. 'The man, tired but determined, continued his journey' cümlesindeki 'tired but determined', 'who was tired but determined' yapısının kısaltılmış hâlidir. Akademik ve edebi metinde bu yapılar yoğun modifikasyon sağlar: tek bir isim birden fazla nitelikle donatılır, cümle ekonomik ama zengin olur. C2 sınavlarında (CPE, IELTS 8+) bu tip reductions doğru okunabilmeli ve üretilebilmelidir. Dört reduction tipi var: sıfat reduction, edat öbeği reduction, mixed modifier ve embedded reduction. Bunlara çok benzeyen ama aslında ayrı bir yapı daha var: absolute construction — bir relative kısaltması değil, kendi öznesi olan zarf işlevli participle yan cümlesidir. Akademik cümlede aynı yerde göründüğü için sık karıştırılır.
Kısaltmanın ön koşulu
ilgi zamiri = yan cümlenin ÖZNESİ ise kısaltılır
'The book which was read yesterday' → 'The book read yesterday' ✓ (which = özne). Ama 'The book (which) I read yesterday' kısaltılamaz; orada which nesnedir. 'The book read yesterday' dersen anlam 'benim okuduğum kitap' değil 'okunan kitap' olur.
1) Sıfat reduction: who / which is + sıfat
En yaygın reduction türü sıfatla yapılır. 'The student who is happiest with her grade' → 'The student happiest with her grade'. 'Who is' silinir, sıfat doğrudan isme bağlanır. Bu yapı en çok en üstünlük sıfatlarıyla (happiest, most talented, most qualified) doğal durur: sıfat isme bir sıralama veya ayrım ekler. 'The candidate most suitable for the position was selected' (The candidate who was most suitable). 'The chapters relevant to our discussion' (which are relevant). Bu reduction cümleyi kısaltır ve akademik yazıda çok işe yarar; özellikle karşılaştırma ve listeleme bağlamlarında. Tek bir sıfatla kısa reduction da mümkündür: 'The people present' (who were present), 'The options available' (which are available), 'Those responsible' (who are responsible). Ama bu her sıfatla yapılamaz. Tümleçsiz tek sıfat ancak kapalı bir kümede isimden sonra durur: present, available, responsible, concerned, involved, required. 'The people tired went home' diyemezsin; 'The people who were tired' ya da 'The tired people' dersin. Buna karşılık sıfatın bir tümleci varsa (suitable for..., relevant to..., essential to...) isimden sonra durması zorunludur.
Sıfat reduction
isim + (who/which is) + sıfat + ... → isim + sıfat + ...
- En üstünlük sıfatı
- isim + most/best/highest + ...
- Tek sıfat post-nominal
- isim + present/available/responsible + ...
- Karşılaştırma
- isim + more/less + adj + than
Bu bölümdeki kısaltma yalnız 'to be' + sıfat yapısına uygulanır: 'who/which is' silinir, sıfat kalır. Eylem bildiren relative'ler silinmez, participle'a çevrilir: 'the paper which discusses the theory' → 'the paper discussing the theory' (4. bölüm).
Sıfat reduction örnekleri
The proposalteklif most suitableuygun for our needs was selectedseçildi.
İhtiyaçlarımıza en uygun teklif seçildi.
Which was most suitable → most suitable.
The candidatesadaylar qualifiednitelikli for the positionpozisyon are listedlistelenmiş below.
Pozisyon için nitelikli adaylar aşağıda listelenmiştir.
Who are qualified → qualified.
The materialsmalzemeler essentialgerekli to the projectproje will be deliveredteslim edilmek on Monday.
Proje için gerekli malzemeler pazartesi teslim edilecek.
Those responsiblesorumlu for the incidentolay have been contactediletişime geçilmek.
Olaydan sorumlu olanlarla iletişime geçildi.
Those who are responsible.
A solutionçözüm more practicalpratik than the current one is urgentlyacilen needed.
Mevcut olandan daha pratik bir çözüme acilen ihtiyaç var.
Which is more practical than... → more practical than...
2) Edat öbeği reduction: who / which is + edat öbeği
Relative clause + 'to be' + edat öbeği yapısı da kısaltılabilir. 'The book that is on the table' → 'The book on the table'. 'The students who are in the classroom' → 'The students in the classroom'. Bu reduction günlük İngilizcede sıklıkla uygulanır; karmaşık yapı gerektirmez. Ama C2 seviyesinde edat öbekleri iç içe geçer: 'The report on the changes to the pension scheme was published' — 'on the changes' raporu, 'to the pension scheme' değişiklikleri niteler. Zincirin her halkası bir öncekinin ismini niteler; aynı isme birden çok öbeğin bağlandığı yığılma ise 3. bölümün konusudur. Akademik metinde bu katmanlanma başka kısaltma türleriyle de birleşir: 'The results obtained through careful analysis of data collected over three years demonstrate...' (iki V3 kısaltması iç içe).
Edat öbeği reduction
The documentsbelgeler in the drawerçekmece need to be reviewedgözden geçirilmek.
Çekmecedeki belgelerin gözden geçirilmesi gerekiyor.
The buildingbina under constructioninşaat will housebarındırmak the new librarykütüphane.
İnşaat halindeki bina yeni kütüphaneye ev sahipliği yapacak.
The amendmentsdeğişiklikler to the clausesmaddeler under reviewinceleme were withdrawngeri çekilmek.
İncelemedeki maddelere ilişkin değişiklikler geri çekildi.
İç içe iki edat öbeği: 'to the clauses' amendments'ı, 'under review' clauses'ı niteler.
The objectionsitirazlar from the delegatesdelegeler at the summitzirve were recordedkaydedilmek in full.
Zirvedeki delegelerden gelen itirazlar tam olarak kaydedildi.
3) Mixed modifier: sıfat + participle + edat öbeği
C2 seviyesinde en güçlü reduction tekniği birden fazla modifikasyonu aynı isme iliştirmektir. 'The report, detailed and comprehensive, prepared by the committee last month, and now in the public domain, has been praised' cümlesinde aynı isme üç farklı kısaltma bağlanmış: sıfat öbeği ('detailed and comprehensive'), past participle ('prepared by the committee last month') ve edat öbeği ('in the public domain'). Bu yapı akademik makalede, hukuki yazıda, roman betimlemesinde yaygındır. Okurun takip etmesi zordur; yazar açısından bilgi yoğunluğu ve ritim aracıdır. Virgül isteğe bağlı değildir: kısaltılan relative tanımlayıcıysa (defining) virgül yoktur: 'The candidates qualified for the position are listed below'; tanımlayıcı değilse (non-defining) kısaltma virgülleri korur: 'The report, prepared by the committee, has been praised'. 1-2. bölümdeki örneklerin virgülsüz, buradakilerin virgüllü olmasının sebebi budur.
Mixed modifier örnekleri
The theoryteori, controversialtartışmalı but influentialetkili, proposedönerilen by Einstein in 1915, has shapedşekillendirmek modern physicsfizik.
Tartışmalı ama etkili, Einstein tarafından 1915'te önerilen teori, modern fiziği şekillendirmiştir.
Sıfat + past participle.
The manuscriptel yazması, yellowedsararmış with age and storedsaklanmak for centuriesyüzyıllar in a monasterymanastır, was finally translatedtercüme edilmek.
Zamanla sararmış ve yüzyıllardır bir manastırda saklanan el yazması sonunda tercüme edildi.
The policypolitika, widelygeniş ölçüde criticisedeleştirilmek yet firmlykararlılıkla defendedsavunulmak by its authorsyazarlar, remainskalmak in effect.
Geniş ölçüde eleştirilen ama yazarları tarafından kararlılıkla savunulan politika hâlâ yürürlükte.
4) Embedded reduction: iç içe kısaltma
Bir reduced relative içinde bir başka reduced relative daha olabilir. 'The paper discussing the theory developed by Einstein' öbeğinde iki kısaltma iç içedir: 'which discusses the theory' ve 'which was developed by Einstein'. Dış yapı '-ing' reduction, iç yapı V3 reduction. Akademik metinlerde bu yapıya sık rastlanır. Örnek: 'The students enrolled in courses taught by faculty recognised internationally', üç katmanlı reduction: 'students who are enrolled', 'courses which are taught', 'faculty who are recognised'. Okunabilirlik sınırına yaklaşılır ama anlam net kalabilir. Bu tekniği dozunda kullanmak gerekir: çok fazla embedding cümleyi okunmaz yapar. Kısaltmada zaman bilgisi düşer, bağlamdan gelir: 'the wing which will open next month' → 'the wing opening next month'. -ing biçimi burada şimdiki zamanı değil, ismin niteliğini taşır.
Embedded reduction
The findingsbulgular presentedsunulmak in the paper publishedyayımlanmak last year have been replicatedtekrarlanmak.
Geçen yıl yayımlanan makalede sunulan bulgular tekrarlandı.
İki V3 reduction iç içe.
The studentsöğrenciler attendingkatılan lectures deliveredverilen by visitingziyaretçi professors have benefitedfaydalanmak greatlybüyük ölçüde.
Ziyaretçi profesörlerin verdiği derslere katılan öğrenciler büyük ölçüde faydalandı.
İki iç içe kısaltma: 'attending' (-ing) + 'delivered' (V3). 'visiting professors' kısaltma değil, isim önü niteleyicidir.
A teamekip specialisinguzmanlaşmak in technologiesteknolojiler developedgeliştirilmek for extremeuç conditionskoşullar was formedkurulmak.
Uç koşullar için geliştirilen teknolojilerde uzmanlaşan bir ekip kuruldu.
5) Absolute construction: özneli participle cümleleri
Absolute construction'ı B2 'Participle Clauses' dersinde gördün: participle kendi öznesini korur ('The chairman being unwell, the meeting was postponed'). Biçimlerin tam listesi ve 'with' ile kurulan hâli B2'de; burada yeni olan katman şu: akademik cümlede absolute, reduced relative'lerle AYNI cümlede üst üste biner. 'The data, collected over three years and analysed by two teams, the conclusions being provisional, will be revised.' Okurken hangi öbeğin isme (reduced relative), hangisinin cümlenin tamamına (absolute) bağlandığını ayırt etmen gerekir. Ayrımın temeli B2'den tanıdık. Öznesiz participle'da eylemi yapan, ana cümlenin öznesidir: 'Walking home, I saw him' (yürüyen kişi = ben). Absolute'ta yan cümle kendi öznesine sahiptir: 'The weather being terrible, we cancelled the trip' (hava = ayrı özne). 'All things considered, this is the best option' (her şey göz önünde tutulursa). 'The meeting over, we left' (toplantı bitince). Bu yapı C2 akademik ve edebi yazımda çok güçlüdür: nedensellik, koşul, zaman veya sebep anlatırken tam bir yan cümle açmadan ilişki kurar. Latin kökenli bir yapı; klasik edebiyattan modern akademiye taşınmıştır.
Absolute construction örnekleri
Weather permittingizin vermek, we will have a picnicpiknik tomorrow.
Hava izin verirse yarın piknik yaparız.
Donmuş kalıp: article almaz.
All things consideredgöz önüne almak, the outcomesonuç was favourableolumlu.
Her şey göz önünde tutulduğunda sonuç olumluydu.
The concertkonser over, the audience disperseddağılmak.
Konser bitince izleyiciler dağıldı.
Her confidenceözgüven restoredyerine gelmek, she returned to the stage.
Özgüveni yerine gelince sahneye döndü.
The committeekomite having approvedonaylamak the proposal, work began.
Komite teklifi onayladıktan sonra iş başladı.
Perfect absolute.
Standart vs reduced
Aynı cümlenin açık relative hâli ile kısaltılmış hâli yan yana. Kısaltılmış hâli daha ekonomik ve akademik; açık hâli daha net.
Standart relative
Açık, başlangıç seviyeleri için güvenli.
The students who are enrolled in the course must attend.
Kursa kayıtlı öğrenciler katılmalı.
The proposal which was most suitable for a small budget was chosen.
Küçük bir bütçeye en uygun teklif seçildi.
The report that was prepared last month is now public.
Geçen ay hazırlanan rapor artık kamuya açık.
Reduced (C2 akademik)
Ekonomik, yoğun, profesyonel ton.
The students enrolled in the course must attend.
Kursa kayıtlı öğrenciler katılmalı.
The proposal most suitable for a small budget was chosen.
Küçük bir bütçeye en uygun teklif seçildi.
The report prepared last month is now public.
Geçen ay hazırlanan rapor artık kamuya açık.
Hızlı pratik: Reduction seçimi
1 / 3
Standart: 'The people who are responsible will be notified.' Kısalt:
Reduction ve belirsizlik tuzağı
Reduced relatives bazen belirsizlik yaratır. 'The horse raced past the barn fell' cümlesi meşhur bir belirsizlik örneği: 'raced' hem past tense hem past participle olabilir. Niyet edilen: 'The horse which was raced past the barn fell' (ahırın önünden koşturulan at düştü). Ama ilk okumada 'raced' ana fiil gibi algılanır. Bu tip cümleler 'garden path sentence' denilen zihinsel tuzaklar oluşturur. C2 yazımında bu belirsizliklerden kaçınmak gerekir: ya açık relative ya da farklı yapılandırma. Akademik yazı genelde netlik için 'which was' açık bırakır; edebi yazı belirsizliği estetik olarak kullanabilir.
Sık yapılan hatalar
Aktif eylemde -ing yerine V3 kullanmak
Yanlış kullanım: The man walked by was my uncle.
Doğru kullanım: The man walking by was my uncle. / The man who walked by was my uncle.
'Walk' aktif bir eylem; -ing formu doğru. 'Walked' geçmiş / pasif gibi algılanır ve anlam kayar. Aktif eylemlerde present participle (-ing), pasif anlamlarda past participle (V3) seçilir.
Absolute construction'da virgül unutmak
Yanlış kullanım: The weather being terrible we cancelled the trip.
Doğru kullanım: The weather being terrible, we cancelled the trip.
Absolute yan cümle mutlaka virgülle ana cümleden ayrılır. Virgül yoksa okur, yan cümlenin nerede bitip ana cümlenin nerede başladığını göremez.
Aşırı embedding
Yanlış kullanım: The theory proposed by the professor teaching courses on physics taught in universities founded in Germany before the war...
Doğru kullanım: The theory, proposed by the professor, who teaches physics in German universities established before the war...
Çok fazla reduction üst üste binince cümle okunmaz olur. Bazı reductions'ı açık bırakmak (which / who) anlamı kurtarır. Dilbilgisi doğru olsa bile okur cümleyi tek okumada çözemiyorsa yapı amacına ulaşmaz.
Türkçedeki -en / -dik sırasını İngilizceye taşımak
Yanlış kullanım: The responsible people for the incident were contacted.
Doğru kullanım: The people responsible for the incident were contacted.
Türkçede niteleyici isimden önce gelir ('olaydan sorumlu kişiler'); İngilizcede tümleçli sıfat isimden SONRA durur — sıfatı öne alırsan tümleci ('for the incident') arkada kalır ve cümle bozulur. Tek kelimelik sıfat öne alınabilir ama anlam değişir: 'the responsible people' = sorumluluk sahibi kişiler, 'the people responsible' = o işten sorumlu olanlar.
Ek pratik: Karma reduction
1 / 3
The proposalteklif ___ in the committee meeting was ultimately approvedonaylanmak.
Özet
- C2 reduced relatives B2 participle clauses'un üst seviye uzantısıdır.
- Kısaltma yalnız ilgi zamiri yan cümlenin öznesiyken yapılır: 'The book read yesterday' ✓, ama 'The book I read yesterday' kısaltılamaz.
- Sıfat reduction: who / which is + sıfat → sıfat. 'The people responsible'.
- Edat öbeği reduction: who / which is + edat öbeği → edat öbeği. 'The book on the table'.
- Mixed modifier: aynı isme sıfat + participle + edat öbeği üst üste bağlanır.
- Embedded reduction: iç içe geçen reduced relatives. 'The paper discussing the theory developed by...'.
- Absolute construction: kendi öznesi olan participle yan cümle. 'Weather permitting', 'all things considered'.
- Akademik / hukuki yazıda bilgi yoğunluğu sağlar; edebi metinde ritim kurar.
- Tuzak: belirsizlik, virgül eksikliği, aşırı embedding, tümleçli sıfatı isimden öne almak.