Quantifiers

Quantifier'ları anlamak için önce isimlerin iki gruba ayrıldığını bilmen gerekir. Countable (sayılabilir) isimler tek tek sayılabilir ve çoğul yapılabilir: one book, two books, three books. Uncountable (sayılamaz) isimler tek tek sayılmaz ve çoğul yapılmaz: 'one water', 'two waters' denmez; ekmek, süt, para, bilgi, zaman gibi şeyler genelde uncountable'dır.

Bu ayrım Türkçe konuşanlar için zorlayıcı olabilir çünkü Türkçede böyle bir gramer kategorisi yoktur. 'Bilgi' Türkçede hem 'bir bilgi' hem 'iki bilgi' diyebileceğimiz bir kelime ama İngilizce karşılığı 'information' sayılamazdır: 'an information', 'two informations' yanlıştır.

Aşağıdaki tablo sık kullanılan countable ve uncountable isimleri gösteriyor. Emin olmadığın bir isimde sözlüğe bakıp [C] veya [U] işaretini kontrol etmek iyi bir alışkanlıktır.

Quantifier'ları üç gruba ayırırız. Birinci grup sadece countable isimlerle çalışır: many, a few, few, several. İkinci grup sadece uncountable isimlerle çalışır: much, a little, little, a bit of. Üçüncü grup her iki isim türüyle de kullanılabilir: some, any, a lot of, lots of, plenty of, enough, no, all, most.

Bu üç grubu ezberlemek başta biraz yorucu olabilir ama günlük İngilizcede bu quantifier'lar tekrar tekrar karşına çıkar; kısa sürede seçimi düşünmeden yapar hâle gelirsin. Aşağıdaki tablo en sık kullanılanları bir arada gösteriyor; all ve most'u birazdan ayrı bir bölümde göreceksin.

Much ve many iki klasik quantifier'dır. Many sayılabilir isimlerle, much sayılamaz isimlerle kullanılır. 'I don't have many friends', 'She doesn't drink much coffee' gibi.

Kritik bir kural: olumlu cümlelerde much ve many pek doğal durmaz. İngilizce konuşanlar olumlu cümlelerde genelde 'a lot of' veya 'lots of' tercih eder. 'I have many books' gramatik olarak doğrudur ama kulağa biraz formal ve kitap dili gibi gelir; 'I have a lot of books' daha günlük ve doğaldır.

Bu yüzden pratik bir kural koyabiliriz: olumsuz ve sorularda much/many rahatça kullan. Olumlu cümlelerde ise a lot of'a yönel. Tek başına bu alışkanlık bile cümlelerini belirgin biçimde doğallaştırır.

'A lot of' (veya 'lots of') hem sayılabilir hem sayılamaz isimlerle çalışır, hem olumlu hem olumsuz cümlelerde doğal durur. Bu yüzden günlük İngilizcenin en sık duyulan quantifier'ıdır.

'A lot of books', 'a lot of money', 'a lot of friends', 'a lot of time': hepsi kabul görür. 'Lots of' daha gündelik durur, özellikle sözlü İngilizcede yaygındır. İkisi arasında anlam farkı yoktur.

Küçük bir not: arkasından isim gelmese bile 'a lot' tek başına kullanılabilir. 'Do you have any money?' sorusuna 'Yes, a lot' diye cevap verebilirsin. Bu kısaltma günlük konuşmada çok doğaldır.

Some ve any her iki isim türüyle de kullanılır ama cümlenin yapısına göre değişirler. Some olumlu cümlelerde, any olumsuz cümlelerde ve sorularda tercih edilir. 'I have some books' olumlu, 'I don't have any books' olumsuz, 'Do you have any books?' ise soru cümlesidir.

İki önemli istisna var. Birincisi: nazik teklif veya rica içeren sorularda some kullanılır, any değil. 'Would you like some coffee?' (kahve ister misin?) veya 'Can I have some water?' (su alabilir miyim?) gibi. Soru biçiminde olsa da beklenen cevap 'evet' olduğu için burada some kullanılır.

İkincisi: any, olumlu cümlelerde 'herhangi' anlamıyla kullanılabilir. 'You can choose any book' (herhangi bir kitabı seçebilirsin). Buradaki any 'hangisi olursa olsun' demektir.

Bu dördü Türk öğrencilerin en çok karıştırdığı quantifier grubudur çünkü küçük bir 'a' kelimesi anlamı tamamen çevirir. 'A few' ve 'a little' olumlu tonda kullanılır, bir miktar var anlamını verir. 'Few' ve 'little' (a olmadan) olumsuz tonda kullanılır, yetersiz, neredeyse yok anlamını taşır.

'I have a few friends in London' = Londra'da birkaç arkadaşım var (yeterli, güzel). 'I have few friends in London' = Londra'da az arkadaşım var (yetersiz, yalnız hissediyorum).

'There's a little milk left' = biraz süt kalmış (yeter). 'There's little milk left' = pek süt kalmamış (yetersiz, yeni alman lazım).

Fark küçük ama konuşmanın anlamını kökten değiştirir. 'A'yı unutmamak bu yapının anahtarıdır. 'Few' ve 'little' tek başına biraz formal tınlar; konuşma dilinde 'not many' ve 'not much' daha yaygındır.

Bir şey gereğinden fazla olduğunda 'too much' (sayılamaz) veya 'too many' (sayılabilir) kullanılır. Bu yapılar olumsuz bir ton taşır: sorun yaratan bir fazlalık anlatırlar.

'There's too much salt in this soup' = bu çorbada fazla tuz var. 'You have too many apps on your phone' = telefonunda fazla uygulama var. 'Too' kelimesi 'gerekli miktarın ötesinde' anlamını taşır.

'Enough' ise yeterlilik bildirir, hem sayılabilir hem sayılamaz isimlerle çalışır. 'Enough' isimden önce gelir. 'Do you have enough money?', 'There are enough chairs'. Sıfatla kullanıldığında ise sıfattan sonra gelir: 'Is the coffee hot enough?' (kahve yeterince sıcak mı?).

'No' quantifier'ı 'not any' anlamına gelir; 'don't … any' yapısının daha kısa alternatifidir. 'I have no money' = 'I don't have any money'. İki cümle aynı şeyi söyler, 'no' biraz daha kesin ve kısa tınlar.

'None' da sıfır anlamı verir ama isimden önce gelmez: ya tek başına kısa cevap olur ('How many apples are left?' 'None.'), ya da 'none of' kalıbıyla kullanılır: 'None of the students passed.'

'All' tümünü ifade eder; hem sayılabilir hem sayılamaz olabilir. 'All the students passed', 'All the water in the bottle is gone'. 'Most' ise çoğunluğu gösterir: 'Most people like chocolate', 'I spent most of the money'. Bu iki quantifier da her iki isim türüyle çalışır ve günlük İngilizcede çok yaygındır. Dikkat, isim yalın geldiğinde 'of' kullanılmaz: 'most people', 'all students'. İsmin önünde the / my / this gibi bir kelime varsa 'of' gelir: 'most of the money', 'all of my friends' (all'da 'of' düşebilir: 'all my friends'). Sık yapılan hata 'most of people'; doğrusu 'most people'.